Türkiye ekonomisinin Eylül ayı verileri, üretim ve dış ticaret alanlarında biriken baskılara işaret etti; inşaat üretimi yıllık yüzde 6,3 azaldı.

İthalat birim değer endeksi yüzde 12,7 yükselirken ihracat yüzde 7’de kaldı; dış ticaret haddi 92,7’den 88’e geriledi.

Hizmet üretimi yıllık artış gösterse de aylık bazda düşerken, Merkez Bankasının 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 29,5 olarak açıklandı.

DIŞ TİCARETTE İHRACATIN ALIM GÜCÜ GERİLEDİ

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; TÜİK’in Eylül 2026 dönemine ilişkin açıkladığı veriler, Türkiye ekonomisinde farklı sektörlerin aynı yönde ilerlemediğini ortaya koydu. Bazı üretim kalemlerinde artış görülürken inşaatta daralma, dış ticarette ise ithalat maliyetleri ile ihracat gelirleri arasındaki makasın açılması dikkat çekti.

Ekonomideki baskıyı gösteren başlıca göstergelerden biri dış ticaret haddi oldu. İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan bu gösterge, Eylül 2025’te 92,7 iken Eylül 2026’da 88’e geriledi. Bir yılda yaşanan 4,7 puanlık düşüş, Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlerin birim değerinin ithal ettiği ürünlerin birim değerine kıyasla zayıfladığını gösterdi.

İhracat birim değer endeksi yıllık yüzde 7 artarken ithalat birim değer endeksindeki yükseliş yüzde 12,7’ye ulaştı. İki endeks arasındaki fark, dış ticaret hadindeki gerilemenin temel göstergesi oldu.

İthalat fiyatlarındaki artışta özellikle yakıt kalemi öne çıktı. Yakıt ithalatı birim değer endeksi yıllık yüzde 52,4 yükseldi. Ham maddelerdeki artış yüzde 12,4, imalat sanayinde ise yüzde 4,1 olarak kaydedildi.

İhracat tarafında da yakıt birim değer endeksi yüzde 59,9 arttı. Ancak toplam ihracat birim değerindeki yükseliş yüzde 7’de kaldı. Bu tablo, dış ticarette yalnızca ürün miktarının değil, ürünlerin uluslararası piyasalardaki değerinin de belirleyici olduğunu ortaya koydu.

İHRACAT MİKTARI ARTTI, İTHALAT MİKTARI AZALDI

Eylül ayında ihracat miktar endeksi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,8 arttı. Gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 17,6, ham maddelerde yüzde 11,6, imalat sanayinde yüzde 4,8 artış gerçekleşti. Yakıt ihracat miktarı ise yüzde 18,6 azaldı.

İthalat miktar endeksinin yıllık yüzde 6,3 gerilemesi, dışarıdan alınan ürün miktarında düşüş yaşandığını gösterdi. Gıda, içecek ve tütün ithalat miktarı yüzde 15 artarken ham maddelerde yüzde 1,1, yakıtlarda yüzde 2,1 azalma kaydedildi.

İhracat miktarındaki artış ile ithalat miktarındaki düşüş ilk bakışta dış ticaret dengesi açısından olumlu bir görünüm sunsa da birim değerlerdeki farklılaşma, bu tablonun tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. İhracatın miktar olarak artması, ithalatın ise azalması; dış ticaret haddindeki gerilemenin yarattığı baskıyı ortadan kaldırmıyor.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre ihracat miktar endeksi aylık yüzde 0,1 artarak 145,5’e çıktı. Aynı dönemde ithalat miktar endeksi yüzde 1,6 yükselerek 113,5 oldu. Bu veriler, yıllık ve aylık hareketlerin birbirinden farklılaşabildiğini de ortaya koydu.

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YILLIK DARALMA YÜZDE 6,3

Ekonomideki zayıflama işaretlerinin görüldüğü alanlardan biri de inşaat sektörü oldu. TÜİK verilerine göre inşaat üretimi Eylül ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 6,3, bir önceki aya göre yüzde 2,7 azaldı.

Alt sektörlerdeki dağılım, daralmanın özellikle bina inşaatı ve özel inşaat faaliyetlerinde yoğunlaştığını gösterdi. Bina inşaatı endeksi yıllık yüzde 9,3, özel inşaat faaliyetleri endeksi yüzde 8,9 geriledi.

Bina dışı yapıların inşaatı ise yıllık yüzde 12,7 artış gösterdi. Ancak bu artış, sektörün diğer iki ana alanındaki düşüşü dengeleyemedi.

Aylık verilerde de üç alt sektörde gerileme yaşandı. Bina inşaatı yüzde 2,9, bina dışı yapıların inşaatı yüzde 0,3, özel inşaat faaliyetleri yüzde 4 azaldı.

İnşaat üretimindeki düşüş, sektörün kendi faaliyetleriyle sınırlı olmayan bir ekonomik gösterge niteliği taşıyor. İnşaat; demir-çelik, çimento, cam, seramik, taşımacılık, makine ve istihdam gibi çok sayıda alanla bağlantılı. Bu nedenle üretimdeki gerilemenin sürmesi, bağlantılı sektörlerde de iş hacmi ve istihdam açısından baskı oluşturabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

HİZMETLERDE YILLIK ARTIŞ, AYLIK GERİLEME

Hizmet üretim endeksi Eylül ayında yıllık yüzde 2,1 arttı. Ancak aynı endeksin bir önceki aya göre yüzde 0,3 gerilemesi, yıllık artışın aylık hareketlerde aynı ölçüde güçlü olmadığını gösterdi.

Alt sektörler arasında mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler yıllık yüzde 10,4 ile en yüksek artışı kaydetti. Bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 3,5, ulaştırma ve depolama yüzde 3, konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 2,1 yükseldi.

Buna karşılık idari ve destek hizmetleri yüzde 7,3 azaldı. Aylık bazda ise bu alandaki gerileme yüzde 4,1 oldu. Bilgi ve iletişim hizmetlerinde de aylık yüzde 0,6 düşüş yaşandı.

Hizmet sektörünün yıllık büyümesi, ekonomide bütün alanların daralmadığını ortaya koyarken aylık gerileme, sektörün kendi içinde de farklı bir görünüm bulunduğuna işaret etti.

GIDA ÜRETİMİNDE ARTIŞ VAR, AYLIK SÜT TOPLAMA MİKTARI DÜŞTÜ

Süt ve süt ürünleri verilerinde yıllık artış kaydedildi. Ticari süt işletmelerince toplanan inek sütü miktarı Eylül ayında 961 bin 915 ton oldu. Miktar geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,7 artarken bir önceki aya kıyasla yüzde 5,8 azaldı.

Ocak-Eylül döneminde toplanan süt miktarı yıllık yüzde 3,3 yükseldi. Aynı dönemde içme sütü üretimi yüzde 7,4, ayran üretimi yüzde 7, yoğurt üretimi yüzde 6,5 ve inek peyniri üretimi yüzde 3,7 arttı. Tereyağı ve sadeyağ üretiminde ise yüzde 0,3 düşüş gerçekleşti.

Eylül ayında içme sütü üretimi 141 bin 25 tona ulaştı. Bir önceki aya göre yüzde 1,5 artan üretim, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 1,4 yükseldi.

Kümes hayvancılığında da yıllık artış görüldü. Tavuk eti üretimi 240 bin 723 tona ulaşarak geçen yılın aynı ayına göre yüzde 5,2 arttı. Tavuk yumurtası üretimi ise 2 milyar 76 milyon 674 bin adet oldu. Yumurta üretimindeki yıllık artış yüzde 20,4 olarak kaydedildi.

Bu veriler, gıda üretiminde genel olarak artış bulunduğunu gösterse de aylık süt toplama miktarındaki gerileme, üretim kalemlerinin kendi içinde farklı hareket edebildiğini ortaya koydu.

ENFLASYON TAHMİNİ YÜZDE 29,5

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının açıkladığı tahminlerde 2026 yıl sonu enflasyonu yüzde 29,5 olarak öngörüldü. Bankanın tahminine göre enflasyonun 2027’de yüzde 21’e, 2028’de ise yüzde 13,5’e gerilemesi bekleniyor.

Tahminler, fiyat artışlarının önümüzdeki dönemde de ekonomi gündemindeki temel başlıklardan biri olacağını gösteriyor. Özellikle ithalat birim değerlerindeki yükseliş, enerji ve ham madde maliyetlerinin dış ticaret üzerindeki etkisi ile üretim sektörlerindeki daralma, enflasyon görünümü açısından izlenmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.

Eylül verileri bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Türkiye ekonomisinde aynı anda hem üretim artışlarının hem de daralma işaretlerinin bulunduğu görülüyor. İhracat miktarı, süt ve kümes hayvancılığı üretimi ile bazı hizmet alanlarında artış kaydedilirken inşaat üretimi geriledi; ithalat birim değerlerindeki yükseliş dış ticaret haddini aşağı çekti. Bu tablo, ekonomik görünümde sektörler arasındaki ayrışmanın ve maliyet baskılarının belirginleştiğine işaret ediyor.