Kars’ın Digor ilçesinde 14 Ağustos 1993’te yaşanan silahlı olayda 17 kişi hayatını kaybetti, 63 kişi yaralandı.

Çocukların da aralarında bulunduğu yurttaşların yaşamını yitirdiği olayın ardından güvenlik görevlileri hakkında soruşturma ve yargı süreçleri yürütüldü.

Aradan geçen 33 yılda Digor’da yaşamını yitirenler anılırken, olayın nasıl gerçekleştiği ve hukuki sürecine ilişkin tartışmalar da gündemdeki yerini korudu.

BİNLERCE KİŞİ DİGOR’A DOĞRU YÜRÜDÜ

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; 14 Ağustos 1993’te Digor ve çevre köylerinden binlerce kişi, dönemin bölgede uygulanan politikalarına yönelik protesto amacıyla ilçe merkezine doğru yürüyüşe geçti.

Çeşitli kaynaklarda yürüyüşün koruculuk uygulaması, köylerde yaşanan baskılar, ev aramaları ve gıda teminine ilişkin sorunlara tepki amacıyla düzenlendiği aktarılıyor. Yaklaşık 20 köyden gelen yurttaşların Kocaköy’de toplandığı ve Digor’a doğru hareket ettiği belirtiliyor.

Yürüyüş güzergâhında güvenlik güçlerinin bazı grupların ilerlemesini engellediği, son grubun ise Digor’a yaklaşık 2 kilometre kala durdurulduğu aktarılıyor. Bu noktada yaşanan silahlı müdahalenin ardından çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve yaralandı.

17 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ, 63 KİŞİ YARALANDI

Olayın ardından açıklanan ve sonraki yıllarda yapılan anmalarda kullanılan bilançoya göre 6’sı çocuk olmak üzere 17 kişi yaşamını yitirdi, 63 kişi yaralandı.

Yaşamını yitirenler arasında Gülcan Çağdavul, Selvi Çağdavul, Erdal Buğan, Yeter Kerenciler, Necla Geçener, Zarife Boylu, Zeynep Çağdavul, Tuncer Hacıoğlu, Suna Çidemal, Fatma Parlak, Faruk Aydın, Cemil Özvarış, Gıyasettin Çalışçı, Hasan Çağdavul, Süleyman Taş, Tütiye Talan ve Nurettin Orun bulunuyor.

Dönemin TBMM tutanaklarında olayın hemen ardından hazırlanan değerlendirmelerde farklı bir bilanço yer aldı. 13 Ekim 1993 tarihli Meclis tutanağında 16 kişinin hayatını kaybettiği ve 134 kişinin yaralandığı bilgisi bulunuyor. Sonraki yıllardaki kaynaklarda ise bilanço 17 ölü ve 63 yaralı olarak aktarılıyor.

OLAYIN NASIL GERÇEKLEŞTİĞİ TARTIŞILDI

Digor’da yaşanan olayın ardından silahların nereden ve kimler tarafından kullanıldığı konusunda farklı iddialar ortaya çıktı.

Dönemin TBMM tutanaklarında bazı milletvekillerinin hazırladığı raporda, görgü tanıklarının ateşin güvenlik güçlerinin bulunduğu bölgeden açıldığı yönündeki ifadelerine yer verildi. Aynı dönemde olayın başka şekilde gerçekleştiğini savunan açıklamalar da kamuoyuna yansıdı.

Yargılama sırasında sanık özel harekât polislerinin savunmalarında, kalabalık içerisinden silah ve roketatarla ateş edildiği iddiası da yer aldı. Olayın oluş şekline ilişkin bu iddialar sonraki yıllarda da tartışılmaya devam etti.

GÜVENLİK GÖREVLİLERİ HAKKINDA DAVA AÇILDI

Olayda yakınlarını kaybedenler, 15 Ağustos 1993’te güvenlik görevlileri hakkında suç duyurusunda bulundu.

Soruşturmanın ardından Kars Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı 8 özel harekât polisi hakkında dava açıldı. Sanıklar, “kasten insan öldürmek” ve “kasten insan öldürmeye teşebbüs etmek” suçlamalarıyla yargılandı. Dava 22 Nisan 1996’da açılabildi.

Yargılama yaklaşık 11 yıl sürdü. Daha sonra dosya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşındı. AİHM sürecinde Türkiye ile başvurucular arasında dostane çözüm yoluna gidildi.

AİHM SÜRECİNDE TÜRKİYE’NİN SORUMLULUĞU GÜNDEME GELDİ

Digor’da yaşamını yitiren ve yaralananların yakınlarının yaptığı başvurular üzerine AİHM’de yürütülen süreçte Türkiye dostane çözüm yoluna gitti.

2007 yılında kamuoyuna yansıyan bilgilere göre Türkiye, 17 kişinin yaşamını yitirdiği ve 63 kişinin yaralandığı olayla ilgili AİHM sürecinde yaşam hakkının korunması ve etkin soruşturma yürütülmesine ilişkin yükümlülükleri kabul etti.

Bu süreç, Digor olayının yalnızca Türkiye’deki yargı makamlarında değil, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde de ele alınmasına neden oldu.

YILLAR SONRA MECLİS GÜNDEMİNE TAŞINDI

Digor’da 14 Ağustos 1993’te yaşanan olay, sonraki yıllarda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde de farklı tarihlerde gündeme getirildi.

2022 yılında TBMM Başkanlığı’na sunulan bir araştırma önergesinde, olayda 17 kişinin yaşamını yitirdiği ve çok sayıda kişinin yaralandığı belirtilerek olayın araştırılması, mağdurların taleplerinin değerlendirilmesi ve toplumsal barış açısından konunun ele alınması istendi.

Meclis tutanaklarında da olayın gerçekleşme biçimine, güvenlik güçlerinin müdahalesine ve sonrasında yürütülen soruşturmalara ilişkin farklı değerlendirmeler yer aldı.

DİGOR’DA 14 AĞUSTOS UNUTULMADI

14 Ağustos tarihi, Digor’da yaşamını yitirenlerin anıldığı gün olarak yıllar boyunca çeşitli etkinliklerle hatırlandı.

Anma programlarında yaşamını yitirenlerin isimleri okunurken, olayın gerçekleştiği bölgede karanfil bırakılması ve yaşamını yitirenlerin yakınlarının açıklamaları öne çıktı. Önceki yıllardaki anmalarda 17 kişi için 17 karanfil bırakıldığı da aktarıldı.

33 yıl önce yaşanan olayda hayatını kaybeden 17 kişi, bugün Digor’da ve olayın yakınları tarafından anılıyor. 14 Ağustos 1993’te yaşananlara ilişkin tarihsel ve hukuki değerlendirmeler ise farklı kaynaklarda yer alan bilgi ve belgeler üzerinden sürdürülüyor.