Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’in beşinci gününde iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış ve enerji dönüşümü tartışmaları öne çıktı.

Gelişmekte olan ülkelerin hibe temelli finansman talebiyle çevre örgütlerinin fosil yakıtlara son verilmesi çağrısı, müzakerelerin önündeki temel başlıklardan biri oldu.

Zirve dışında düzenlenen eylemlerde ise iklim adaleti, borçlandırmaya karşı çıkış ve temiz enerjiye adil geçiş talepleri dile getirildi.

ZİRVEDE BEŞİNCİ GÜN: LİDERLER AYRILDI, MÜZAKERELER AĞIRLIK KAZANDI

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; 9 Kasım’da Antalya’da başlayan COP31, 20 Kasım’a kadar devam edecek. Konferansın ilk günlerinde devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı Liderler Zirvesi gerçekleştirildi. Liderlerin büyük bölümünün Antalya’dan ayrılmasıyla birlikte müzakere heyetlerinin çalışmaları daha fazla ağırlık kazandı.

13 Kasım Cuma gününün ana başlıkları iklim finansmanı ve ticaret olarak belirlendi. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında düzenlenen üst düzey bakanlar diyaloğunda, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlaması ve sera gazı salımlarını azaltması için ihtiyaç duyduğu kaynaklar ele alındı.

Görüşmelerde yalnızca finansmanın miktarı değil, hangi koşullarda sağlanacağı da tartışılıyor. İklim krizine tarihsel olarak daha az katkıda bulunan ancak kuraklık, sel, aşırı sıcaklık ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi etkilerden daha fazla zarar gören ülkeler, finansman yükünün kendi bütçelerine ve borçlarına eklenmesine itiraz ediyor.

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDEN HİBE TALEBİ

COP31’in finans ve ticaret gündeminde en dikkat çekici tepkilerden biri, iklim finansmanının kredi yerine hibe olarak sağlanması talebi oldu.

13 Kasım’da zirve alanında düzenlenen protestoda, çoğunluğunu Afrika ve Asya ülkelerinden gelen delegasyonların oluşturduğu katılımcılar, iklim krizinin sorumluluğunun yoksul ülkelere yüklenmesine karşı çıktı. Eylemciler, zengin ülkelerin iklim finansmanı adı altında yeni borç yükleri oluşturmak yerine, kaynakları hibe olarak sağlaması gerektiğini dile getirdi.

Protestocuların itirazı, iklim finansmanının yalnızca yeni yatırım ve kredi mekanizmalarına indirgenmemesi gerektiği yönündeydi. Borç yükü yüksek ülkelerin temiz enerjiye geçiş, iklim değişikliğine uyum ve afetlerden zarar gören bölgelerin yeniden inşası için yeni krediler kullanmasının ekonomik bağımlılığı artırabileceği savunuldu.

Bu tartışma, COP31’in temel sorularından birini de ortaya çıkarıyor: İklim krizinden daha fazla etkilenen ülkelerin dönüşüm maliyetini kim karşılayacak?

FOSİL YAKITLARDAN ÇIKIŞTA ÜLKELER AYRIŞIYOR

Zirvenin en önemli anlaşmazlıklarından biri kömür, petrol ve doğal gaz kullanımının geleceği konusunda yaşanıyor.

Avrupa ülkeleri elektrikleşmenin hızlandırılması ve temiz enerji yatırımlarının artırılması yönünde mesajlar verirken, gelişmekte olan ülkeler bu dönüşümün finansman desteğiyle yürütülmesini istiyor. Fosil yakıt üreticisi ülkeler ise petrol, doğal gaz ve kömürün enerji sistemlerindeki rolünün devam etmesi gerektiğini savunuyor.

Küçük ada ülkeleri ve iklim krizine karşı kırılgan durumdaki devletler ise sera gazı salımlarının daha hızlı azaltılmasını talep ediyor. Bu ülkeler açısından deniz seviyesindeki yükselme, kıyı alanlarının kaybı ve aşırı hava olayları geleceğe ilişkin bir riskten çok, bugün yaşanan bir yaşam ve güvenlik sorunu niteliği taşıyor.

Reuters’ın 13 Kasım tarihli değerlendirmesinde, tarafların enerji politikaları ve finansman konularındaki farklı önceliklerinin ortak karar oluşturmayı zorlaştırdığına dikkat çekildi.

GRETA THUNBERG’DEN İKLİM ZİRVESİNE ELEŞTİRİ

COP31’e katılan iklim aktivisti Greta Thunberg de Birleşmiş Milletler iklim konferanslarının sonuçlarını eleştirdi. Thunberg, bu toplantıların yıllardır verilen sözlerin uygulamaya geçirilmesinde yetersiz kaldığını savunarak hükümetlerin somut adımlar atması gerektiğini söyledi.

Thunberg’in eleştirileri, iklim hareketinin uzun süredir gündeme getirdiği bir sorunu yeniden tartışmaya açtı: Uluslararası zirvelerde açıklanan hedefler ile ülkelerin kendi sınırları içinde uyguladığı enerji ve çevre politikaları arasındaki fark.

Çevre örgütleri de yeni taahhütlerin açıklanmasının tek başına yeterli olmadığını, kömür ve petrol yatırımlarının sürmesi halinde iklim hedeflerinin karşılanamayacağını belirtiyor.

ÇEVRE ÖRGÜTLERİNDEN ŞİRKETLERİN ZİRVEDEKİ ROLÜNE TEPKİ

COP31’e yönelik eleştiriler yalnızca hükümetlerin müzakere pozisyonlarıyla sınırlı değil. Bazı çevre örgütleri, fosil yakıt faaliyetleri, madencilik ve büyük ölçekli çevresel projeler nedeniyle eleştirilen şirketlerin iklim konferansındaki destekçi ve ortak rollerini sorguluyor.

Greenpeace ve başka çevre hareketleri, iklim krizine yol açan faaliyetlerle ilişkilendirilen şirketlerin iklim çözümlerinin tartışıldığı platformlarda yer almasını çelişkili buluyor. Çevreciler, özellikle yeni kömürlü termik santral projelerinin durdurulmasını ve kömürden çıkış için açık bir takvim belirlenmesini istiyor.

Türkiye’deki çevre hareketlerinin gündeminde de yeni kömür yatırımları, maden projeleri, taş ocakları, kıyı yapılaşması ve plastik atık ithalatı bulunuyor. Greenpeace’in COP31 kapsamında yürüttüğü kampanyada yeni kömür santralı projelerine son verilmesi ve plastik atık ithalatının durdurulması talepleri öne çıkarılıyor.

Bu itirazların merkezinde, iklim politikalarının yalnızca karbon hedefleriyle sınırlı kalmaması; su kaynaklarının, tarım alanlarının, ormanların, kıyıların ve yerel yaşam alanlarının da korunması gerektiği görüşü yer alıyor.

ANTALYA’DA HALKIN İKLİM ZİRVESİ VE YÜRÜYÜŞ HAZIRLIĞI

Resmî konferansın yanı sıra çevre örgütleri, sendikalar ve sivil toplum kuruluşları da Antalya’da alternatif etkinlikler düzenliyor. Halkların İklim Zirvesi adıyla yürütülen organizasyon, resmî müzakerelerin dışında kalan toplumsal taleplerin ve yerel çevre mücadelelerinin gündeme taşınmasını amaçlıyor.

Organizatörlerin açıkladığı programa göre 14 Kasım Cumartesi günü Antalya’da iklim yürüyüşü düzenlenecek. Katılımcıların saat 13.00’te Aydın Kanza Parkı’nda buluşması, yürüyüşün saat 14.00’te başlaması ve Cumhuriyet Meydanı’nda miting ile konser programıyla devam etmesi planlanıyor.

15-18 Kasım tarihleri arasında ise Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde Halkların İklim Zirvesi toplantıları yapılacak. Organizasyon kapsamında farklı ülkelerden katılımcıların yer alacağı yaklaşık 150 etkinlik planlanıyor. Fosil yakıtlardan çıkış, enerji demokrasisi, gıda egemenliği, doğa hakları, barış ve iklim adaleti bu toplantıların başlıca konuları arasında bulunuyor.

İKLİM MÜCADELESİNDE İFADE VE PROTESTO ÖZGÜRLÜĞÜ TARTIŞMASI

COP31 öncesinde ve konferans devam ederken insan hakları ve çevre örgütleri, sivil toplumun etkinliklere katılımı ve barışçıl protesto hakkı konusunda da açıklamalar yaptı.

Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, çevre savunucularının, gazetecilerin ve hak örgütlerinin çalışmalarını baskı veya keyfî yaptırım korkusu olmadan sürdürebilmesi gerektiğini vurguladı.

13 Kasım’da Birleşmiş Milletler iklim müzakerelerini izleyen altı sivil toplum gözlemci grubu da COP31 yönetimine açık mektup gönderdi. Gruplar, insan hakları savunucularına yönelik baskı iddialarına dikkat çekerek LGBTİ+, feminist ve çevre örgütlerinin konferansa güvenli ve eşit koşullarda katılabilmesi için güvence istedi.

Bu tartışma, iklim krizinin yalnızca çevre ve enerji politikalarından ibaret olmadığını; halkın bilgiye erişimi, karar alma süreçlerine katılımı ve çevreyi savunanların haklarının korunmasıyla da doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor.

İKLİM FİNANSMANINDA YENİ TAAHHÜTLER AÇIKLANDI

Konferansın ilk günlerinde metan ve diğer güçlü sera gazlarının azaltılmasına yönelik yeni finansman taahhütleri de açıklandı. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Sekretaryasının verdiği bilgilere göre, bu alanda 480 milyon doların üzerinde yeni kaynak sözü verildi.

Metan salımlarının azaltılması, küresel sıcaklık artışının kısa vadede sınırlandırılması açısından önem taşıyor. Metan; enerji üretimi, atık yönetimi, tarım ve hayvancılık gibi farklı faaliyetlerden atmosfere salınıyor. Bu nedenle emisyonların azaltılması için yalnızca enerji sektöründe değil, atık depolama alanları ve tarımsal üretimde de önlem alınması gerekiyor.

COP31’DE GÖZLER SOMUT KARARLARA ÇEVRİLDİ

Antalya’daki konferans 20 Kasım’a kadar devam edecek. Önümüzdeki günlerde iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış, enerji dönüşümü, uyum politikaları ve kayıp-zarar mekanizmaları üzerine müzakerelerin sürmesi bekleniyor.

Zirvenin başarısı yalnızca açıklanacak yeni hedeflerle değil, bu hedeflerin nasıl uygulanacağı, finansmanın hangi koşullarda sağlanacağı ve çevresel yükün kimler tarafından taşınacağıyla da ölçülecek.

Çevre örgütleri ve iklim hareketleri, yeni taahhütlerin uygulamaya dönüşmesini; fosil yakıt yatırımlarının sınırlandırılmasını, doğa alanlarının korunmasını ve iklim krizinden en fazla etkilenen toplumların karar süreçlerinde söz sahibi olmasını talep ediyor.

Antalya’daki müzakereler sürerken çevrecilerin temel itirazı ise açık: İklim krizine karşı mücadele, yeni vaatlerle değil, doğayı ve yaşamı koruyan bağlayıcı kararlar ve sahadaki uygulamalarla anlam kazanacak.