Türkiye’de araştırma ve geliştirme harcamaları 2025 yılında 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi.

TÜİK verilerine göre Ar-Ge harcamalarının millî gelir içindeki payı yüzde 1,55’e çıktı; harcamaların büyük bölümü şirketler tarafından gerçekleştirildi.

Kars’ın da yer aldığı TRA2 bölgesinin Ar-Ge harcamaları ve araştırmacı sayısındaki konumu ise kent açısından önemli bir soru olarak gündeme geldi.

TÜRKİYE’DE AR-GE HARCAMALARI 980 MİLYAR LİRAYI AŞTI

PolitiKARS’ın TÜİK verilerinden derlediği bilgilere göre; Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Buna göre Türkiye’nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.

Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da 2024 yılındaki yüzde 1,46 seviyesinden 2025’te yüzde 1,55’e yükseldi. Araştırma, Türkiye genelinde Ar-Ge faaliyetlerine ayrılan kaynakların büyüdüğünü ortaya koydu.

HARCAMALARIN YÜZDE 65’İ ŞİRKETLERDEN

TÜİK verilerine göre Ar-Ge harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65’lik payla ilk sırada yer aldı. Yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak kaydedildi.

Ar-Ge harcamalarının finansmanında da şirketler yüzde 52,5 ile ilk sırada bulundu. Genel devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı ise yüzde 2,3 oldu.

Harcamaların yüzde 58,8’ini personel giderleri oluşturdu.

317 BİN 982 KİŞİ AR-GE FAALİYETLERİNDE ÇALIŞTI

Araştırmaya göre 2025 yılında tam zaman eşdeğeri cinsinden 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9’u şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda çalıştı.

Ar-Ge personelinin yüzde 40,6’sı lisans, yüzde 31’i doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ü yüksek lisans mezunlarından oluştu. Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e ulaşırken toplam içindeki payı yüzde 34,1 olarak hesaplandı.

KARS’IN DA BULUNDUĞU TRA2 BÖLGESİ MERCEK ALTINDA

TÜİK’in bölgesel sınıflandırmasında Kars; Ağrı, Iğdır ve Ardahan ile birlikte TRA2 bölgesinde yer alıyor. Araştırmada Ar-Ge harcamaları ve personel verileri İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması’nın ikinci düzeyinde değerlendiriliyor.

Bültende en yüksek Ar-Ge harcamasının yüzde 31,8 ile İstanbul’da, yüzde 30 ile Ankara’da, yüzde 9,5 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesinde gerçekleştiği açıklandı. Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul yüzde 32,2, Ankara yüzde 19,8 ve TR42 bölgesi yüzde 8,4 pay aldı.

Ancak yayımlanan özet açıklamada TRA2 bölgesinin toplam Ar-Ge harcaması ve personel sayısına ilişkin rakamlar ayrı olarak verilmedi. Kars’ın bu dört illi bölge içerisindeki payı da açıklanan metinden belirlenemiyor.

KARS’TA ÜNİVERSİTE VE ÜRETİM ODAKLI AR-GE POTANSİYELİ

Ar-Ge yatırımları yalnızca teknoloji şirketleri ve büyük sanayi kuruluşlarıyla sınırlı değil. Üniversitelerin bilimsel araştırmaları, tarım ve hayvancılıkta verimlilik çalışmaları, gıda teknolojileri, hayvan sağlığı, iklim ve çevre araştırmaları da bölgesel araştırma kapasitesinin önemli parçalarını oluşturuyor.

Kars açısından bu alanlar, kentin ekonomik yapısı ve üretim potansiyeliyle doğrudan bağlantılı. Ancak TÜİK’in yayımladığı özet veriler, kentte gerçekleştirilen Ar-Ge harcamalarının tutarını, araştırmacı sayısını veya sektörlere göre dağılımını ortaya koymuyor.

BÖLGESEL GELİŞMİŞLİK İÇİN VERİ İHTİYACI

Türkiye genelinde Ar-Ge harcamalarının artması, araştırma ve teknoloji yatırımlarının ülke ekonomisindeki ağırlığının büyüdüğünü gösteriyor. Buna karşılık yatırımların bölgelere ve kentlere nasıl dağıldığı, bu büyümenin yerel ekonomilere ne ölçüde yansıdığını değerlendirmek açısından önem taşıyor.

Kars ve çevre illerinde üniversite, kamu kurumları ve özel sektörün araştırma kapasitesinin hangi düzeyde olduğu; Ar-Ge yatırımlarının üretime, istihdama ve ekonomik katma değere ne ölçüde dönüştüğü ise ayrıntılı bölgesel verilerle ortaya konulabilecek.