İsrail-ABD ortak saldırısında hayatını kaybeden İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ardından, Anayasa’nın 111’inci maddesi kapsamında Geçici Liderlik Konseyi oluşturuldu. 

Konseyde görev alacak isim Ayetullah Ali Rıza Arafi oldu. Süreçte liderlik makamının kesintisiz işlemesi hedefleniyor.

İRAN’DA GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ OLUŞTURULDU

İran’da İsrail-ABD ortak saldırısında öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in ardından, devlet yönetiminde oluşabilecek boşluğun önüne geçmek amacıyla anayasal süreç devreye alındı. Anayasa’nın 111’inci maddesi uyarınca oluşturulan Geçici Liderlik Konseyi’nde görev yapacak isim açıklandı.

Düzenin Yararını Teşhis Konseyi Sözcüsü Muhsin Dehnavi, yaptığı açıklamada, Anayasa Koruyucular Konseyi’nden bir fakihin geçici konseyde yer alması gerektiğine işaret ederek bu kapsamda Ayetullah Ali Rıza Arafi’nin konsey üyesi olarak seçildiğini duyurdu. Dehnavi, liderlik makamında herhangi bir kesinti yaşanmaması için sürecin hızlı ve planlı şekilde yürütüldüğünü belirtti.

ANAYASA’NIN 111’İNCİ MADDESİ NEYİ DÜZENLİYOR?

İran Anayasası’nın 111’inci maddesi, liderin vefatı, istifası ya da görevden alınması durumunda izlenecek yolu net biçimde tanımlıyor. Buna göre Uzmanlar Meclisi, en kısa sürede toplanarak yeni lideri seçmekle yükümlü.

Bu süreçte liderlik makamında boşluk oluşmaması için geçici bir mekanizma devreye giriyor. Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Anayasa Koruyucular Konseyi’nden bir fakihin yer aldığı Geçici Liderlik Konseyi, yeni lider belirlenene kadar anayasal yetkileri kullanarak devlet yönetimini sürdürüyor.

KALICI LİDER İÇİN SÜREÇ BAŞLIYOR

Yetkililer, Uzmanlar Meclisi’nin en kısa sürede toplanarak kalıcı lideri belirleyeceğini ifade ediyor. Bu süreçte Geçici Liderlik Konseyi, hem iç yönetimde istikrarın korunmasını hem de devlet kurumlarının işleyişinin kesintisiz devam etmesini sağlayacak.

İRAN’DA LİDERLİK SÜRECİ BAŞLADI: GEÇİCİ KONSEY GÖREVDE

İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ABD ve İsrail’in düzenlediği saldırıda yaşamını yitirmesinin ardından ülkede anayasal halefiyet süreci devreye girdi. 

Yeni lideri belirleme yetkisi Uzmanlar Meclisi’nde bulunurken, Tahran kulislerinde birden fazla isim konuşuluyor.

İRAN’DA KRİTİK GEÇİŞ SÜRECİ BAŞLADI

İran’da devletin en üst makamı olan Veliyy-i Fakih konumundaki Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybetmesi, 1979’daki devrimden bu yana en önemli siyasi eşiklerden birini gündeme taşıdı. ABD ve İsrail tarafından düzenlendiği belirtilen hava saldırısının ardından Tahran’da gözler, anayasal süreci yönetecek kurumlara çevrildi.

İran Anayasası, liderlik makamının boşalması durumunda izlenecek yolu açık biçimde tanımlıyor. Bu kapsamda, hem geçici yönetim mekanizması devreye alındı hem de yeni liderin belirlenmesi için hazırlıklar başladı.

GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ GÖREVDE

Anayasa’nın 111. maddesi uyarınca, liderin ölümü, istifası ya da görevini sürdürememesi halinde üç kişiden oluşan bir konsey geçici olarak yetkiyi devralıyor. Bu konseyde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından seçilen bir din insanı yer alıyor. Bu görev için Ayetullah Ali Rıza Arafi görevlendirildi.

Söz konusu konsey, yeni lider belirlenene kadar Veliyy-i Fakih makamının yetkilerini ortak şekilde kullanacak. Ancak bu yapı, kalıcı bir yönetim modeli değil; yalnızca geçiş sürecini yönetmekle sınırlı.

YENİ LİDERİ UZMANLAR MECLİSİ SEÇECEK

Anayasa’nın 107. maddesine göre, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi yeni lideri seçmekle yükümlü. Üyeleri sekiz yıllığına seçilen ve üst düzey din insanlarından oluşan Meclis, liderin ölümü ya da görev yapamaz hale gelmesi durumunda toplanarak oylama sürecini başlatıyor.

Seçim gizli oyla yapılıyor ve toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğunu alan aday yeni lider ilan ediliyor. Anayasada seçim için kesin bir takvim öngörülmese de Meclis’in Tahran’da kısa süre içinde toplanması bekleniyor.

HAMANEY’İN YERİNE KİMLERİN ADI GEÇİYOR?

Hamaney’in ölümünün ardından Tahran siyasetinde çeşitli isimler ön plana çıktı. Kulislere yansıyan değerlendirmelere göre, adaylık ihtimali bulunan isimler arasında farklı eğilimleri temsil eden din insanları ve siyasetçiler yer alıyor.

Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in adı ilk aşamada gündeme geldi. Ancak değerlendirmelerde, ya adaylık yarışında aktif olmadığı ya da güçlü adaylar arasında bulunmadığı belirtiliyor. Mücteba Hamaney’in eşinin saldırıda yaşamını yitirdiği, kendisinin ise olay sırasında konutta olmadığı bildirildi.

İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni de konuşulan isimler arasında yer aldı. Bununla birlikte bazı kulis bilgilerine göre, Hasan Humeyni’nin adı değerlendirme listesinde yer almıyor.

Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcısı Alireza Arafi de öne çıkan isimlerden biri. Aynı zamanda Koruyucular Konseyi üyesi olan Arafi, İran’daki ilahiyat kurumlarının yönetiminde etkin bir konumda bulunuyor.

Uzmanlar Meclisi üyesi Muhammed Mehdi Mirbagheri de adı geçen bir diğer isim. Kum’daki İslami İlimler Akademisi’nin başkanlığını yürüten Mirbagheri’nin özellikle muhafazakâr çevrelerde karşılık bulduğu ifade ediliyor.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Ali Laricani de olası adaylar arasında gösteriliyor. Ülkenin köklü dini ailelerinden birine mensup olan Laricani’nin, uzun yıllardır sistemin merkezinde yer aldığı ve Hamaney’e yakın isimler arasında bulunduğu biliniyor.

TAHRAN’DA GÖZLER MECLİS TOPLANTISINDA

Yeni liderin kim olacağı sorusu yalnızca İran iç siyaseti açısından değil, bölgesel dengeler bakımından da belirleyici olacak. Uzmanlar Meclisi’nin yapacağı toplantı ve çıkacak karar, İran’ın önümüzdeki dönemde izleyeceği siyasi ve diplomatik hattın da işaret fişeği niteliğinde görülüyor.

Tahran’da şimdi tüm dikkatler, kapalı kapılar ardında yürütülen temaslara ve Meclis’in vereceği tarihi karara çevrilmiş durumda.