İran ile ABD arasındaki gerilim sürerken Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin savaş öncesine göre büyük ölçüde gerilemesi enerji güvenliği tartışmasını yeniden gündeme taşıdı.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrole sahip olduklarını savunurken, İran yönetimi boğazın kendi şartları karşılanmadan yeniden açılmayacağını açıkladı.

Körfez ülkeleri alternatif enerji güzergahlarına yönelirken, Kızıldeniz ve Babülmendep hattındaki hareketlilik ile petrol piyasalarındaki dalgalanma Ortadoğu’daki krizin ekonomik etkilerini genişletiyor.

HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ DÜŞÜK SEVİYEDE

Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişleri, İran ile ABD arasındaki gerilimin etkisiyle savaş öncesindeki seviyelerin oldukça altında seyrediyor.

Kpler verilerine göre Salı günü boğazdan yalnızca 8 gemi geçiş yaptı. Bu sayı, yaklaşık 10 günlük ortalama olan 12 geminin de altında kaldı. Savaş öncesinde ise Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 130-140 gemi geçiyordu.

Geçişlerin büyük bölümünün İran karasularındaki güzergah üzerinden gerçekleşmesi, ticari taşımacılığın halen sınırlı ve yüksek risk algısı altında sürdüğünü gösteriyor.

ABD VE İRAN’DAN BİRBİRİYLE ÇELİŞEN AÇIKLAMALAR

Washington ile Tahran arasındaki en önemli anlaşmazlık başlıklarından biri Hürmüz Boğazı’nın statüsü oldu.

ABD Başkanı Donald Trump, Washington’ın boğaz üzerinde “tam kontrole” sahip olduğunu açıklarken, İran tarafı bu değerlendirmeyi reddetti. İran Körfez Boğazı İdaresi, boğazın kapalı olduğunu ve İran’ın koşulları kabul edilmeden yeniden açılmayacağını bildirdi.

Tarafların aynı konuda farklı açıklamalar yapması, deniz ulaşımının normalleşmesine ilişkin belirsizliğin devam ettiğini ortaya koydu.

TAHRAN’IN ŞARTLARI MASADA

İran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda savaşın sonuçları ve ekonomik kayıplarla bağlantılı talepler ortaya koyuyor.

Tahran, savaş nedeniyle oluşan zararların karşılanması, yaptırımların kaldırılması ve dondurulan İran varlıklarına ilişkin düzenlemeler gibi başlıkların yanı sıra boğazın yönetimi konusunda da kendi koşullarının dikkate alınmasını istiyor.

İran ile Umman arasında Hürmüz’ün yeniden işletilmesine yönelik görüşmeler yürütülürken, bu temasların boğazın kısa sürede savaş öncesindeki ticari hareketliliğine dönmesini sağlayıp sağlamayacağı belirsizliğini koruyor.

KÖRFEZ ÜLKELERİ ALTERNATİF ARIYOR

Hürmüz’deki ulaşım sorunu, Körfez ülkelerini petrol ve enerji ihracatında farklı güzergahlar aramaya yöneltti.

Suudi Arabistan’ın petrol ihracatının bir bölümünü Hürmüz dışındaki güzergahlara kaydırdığı bildirildi. Ancak Körfez’deki enerji üreticilerinin önemli bir bölümünün boğazın yerini tamamen doldurabilecek alternatif taşıma kapasitesine sahip olmadığı belirtiliyor.

Bu durum, Hürmüz’deki geçişlerin uzun süre düşük kalmasının enerji arz zinciri üzerindeki baskıyı artırabileceğine ilişkin endişeleri gündemde tutuyor.

PETROL PİYASASI GELİŞMELERİ İZLİYOR

Hürmüz’deki belirsizlik petrol fiyatları üzerinde de etkisini sürdürüyor.

Brent petrolün varil fiyatı 13 Ağustos’ta 87 dolar seviyesinin üzerinde işlem görürken, ABD-İran görüşmelerindeki belirsizlik ve Hürmüz ile Babülmendep çevresindeki güvenlik riski fiyatları destekleyen unsurlar arasında yer aldı. Bununla birlikte küresel petrol talebine yönelik daha düşük beklentiler ve ABD ham petrol stoklarındaki artış fiyatların yükselişini sınırladı.

Enerji piyasalarında asıl belirleyici başlığın ise Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin ne zaman ve hangi koşullarda normale döneceği olduğu değerlendiriliyor.

IRAK’TA PETROL GELİRLERİ BASKI ALTINDA

Hürmüz’deki ulaşım sorununun etkileri Irak ekonomisinde de hissediliyor.

Irak’ın petrol ihracatında deniz yolu önemli bir yer tutarken, boğazdaki kısıtlamalar ülkenin petrol gelirlerini ve kamu harcamalarını finanse etme kapasitesini baskılıyor. Bu durum, çatışmanın doğrudan tarafı olmayan ülkelerin de ekonomik açıdan etkilenmesine neden oluyor.

Irak açısından petrol ihracatının sürdürülebilirliği, savaşın ekonomik sonuçlarının en kritik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

BABÜLMENDEP HATTINDA DA HAREKETLİLİK VAR

Ortadoğu’daki deniz güvenliği yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı değil.

Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’nda gemi geçişlerinin Hürmüz’e kıyasla daha yüksek seviyede olması, bazı taşımacılık şirketlerinin alternatif güzergahlara yöneldiğini gösteriyor. Reuters verilerine göre Babülmendep’teki geçişler 10 günlük ortalamanın üzerine çıktı.

Hürmüz ve Babülmendep’in aynı dönemde gündemin merkezine gelmesi, Ortadoğu’daki çatışmanın küresel deniz ticaretindeki iki önemli geçiş noktasını aynı anda etkilediğini ortaya koyuyor.

BÖLGEDE GÖZLER YENİ TEMASLARDA

İran ile ABD arasında doğrudan görüşmeler konusunda da belirsizlik devam ediyor. İran, Washington ile doğrudan müzakere yürütüldüğü iddialarını reddederken, bölgedeki arabulucular üzerinden temasların sürdüğü bildiriliyor.

Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin normalleşmesi, İran ile ABD arasındaki müzakerelerin seyri ve enerji ihracatının alternatif güzergahlara ne ölçüde kaydırılabileceği, önümüzdeki dönemin temel başlıkları arasında yer alıyor.

Ortadoğu’daki gerilim böylece yalnızca askeri gelişmelerle değil, enerji taşımacılığı, petrol piyasaları ve bölge ülkelerinin ekonomik dengeleri üzerinden de etkisini sürdürüyor. Hürmüz’deki deniz trafiğinin yeniden düzenli seviyelere çıkıp çıkmayacağı ise krizin bölgesel ve küresel sonuçları açısından belirleyici olacak.