Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, yaklaşık 500 yıldır dünya haritalarında yaygın biçimde kullanılan Mercator projeksiyonunun yarattığı coğrafi ölçü bozulmalarını gidermeyi amaçlayan kararı kabul etti.

164 ülkenin destek verdiği karar, kıtaların ve ülkelerin gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan Equal Earth projeksiyonunun kullanımını teşvik ediyor.

Karar bağlayıcı olmasa da eğitimden dijital haritalara kadar geniş bir alanda yüzyıllardır süren dünya algısının değişmesine kapı aralıyor.

500 YILLIK HARİTA TARTIŞMASINDA YENİ AŞAMA

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, dünya üzerindeki kara parçalarının gerçek büyüklüklerini olduğundan farklı gösterdiği gerekçesiyle uzun süredir eleştirilen Mercator projeksiyonuna alternatif olarak Equal Earth projeksiyonunun kullanımını destekleyen kararı kabul etti.

PolitiKARS’ın haber kaynakları ve ajanslardan derlediği bilgilere göre; “Correct the Map” adıyla gündeme gelen karar, 164 ülkenin oyuyla kabul edildi. Oylamada 6 ülke çekimser kalırken, ABD karara karşı oy kullanan tek ülke oldu.

Karar, yaklaşık beş yüzyıldır kullanılan Mercator projeksiyonunun tamamen yasaklanması anlamına gelmiyor. Ancak BM üyesi ülkelerin, uluslararası kuruluşların, eğitim kurumlarının ve ilgili diğer yapıların kara parçalarının gerçek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan harita sistemlerine yönelmesini teşvik ediyor.

AFRİKA VE GRÖNLAND ÖRNEĞİ TARTIŞMANIN MERKEZİNDE

1569 yılında Gerardus Mercator tarafından geliştirilen projeksiyon, özellikle denizcilik ve yön bulma açısından önemli avantajlar sağlamasına karşın, küresel ölçekte kara parçalarının yüzölçümlerini doğru yansıtmıyor.

Mercator haritalarında kutuplara yaklaştıkça bölgeler olduğundan daha büyük görünürken, ekvatora yakın kara parçalarının yüzölçümleri daha küçük algılanıyor. Bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri Afrika ile Grönland arasındaki büyüklük farkı.

Geleneksel Mercator haritasında Grönland, Afrika’ya yakın büyüklükte algılanabilirken, Afrika kıtasının gerçek yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katına ulaşıyor. Kuzey Amerika ve Avrupa’nın da bu projeksiyonda gerçek boyutlarından daha büyük görünmesi, uzun yıllardır haritacılık dünyasının temel tartışmaları arasında yer alıyor.

EQUAL EARTH PROJEKSİYONU ÖNE ÇIKIYOR

BM’nin desteklediği Equal Earth projeksiyonu, 2018 yılında geliştirildi. Bu sistem, dünya üzerindeki ülkelerin ve kıtaların göreceli yüzölçümlerini Mercator projeksiyonuna kıyasla gerçeğe daha yakın biçimde göstermeyi hedefliyor.

Bununla birlikte hiçbir düz dünya haritasının küresel yüzeyi tüm yönleriyle kusursuz biçimde temsil etmesi mümkün değil. Bir harita projeksiyonunda alanların doğru gösterilmesi şekil veya mesafe üzerinde farklı düzeylerde bozulmalara neden olabiliyor.

Bu nedenle yeni yaklaşım, tek bir haritanın bütün amaçlar için kullanılmasından ziyade, haritanın kullanım amacına uygun projeksiyonların tercih edilmesini öngörüyor. Mercator projeksiyonunun özellikle denizcilik ve navigasyon alanındaki kullanımının ise devam edebileceği belirtiliyor.

HARİTALARIN DÜNYA ALGISINA ETKİSİ TARTIŞILIYOR

Kararın arkasındaki temel tartışmalardan biri de haritaların yalnızca coğrafi bilgi sunan araçlar olmadığı görüşü. Afrika ülkeleri ve kararı destekleyen kuruluşlar, kıtaların yüzyıllar boyunca gerçek büyüklüklerinden farklı gösterilmesinin dünya algısı üzerinde kültürel, siyasi ve psikolojik sonuçlar doğurduğunu savunuyor.

Özellikle Afrika’nın haritalarda olduğundan daha küçük görünmesinin, kıtanın küresel ölçekteki fiziksel büyüklüğüne ilişkin algıyı etkilediği ifade ediliyor. Bu nedenle yeni projeksiyonun eğitim materyallerinden diplomatik kullanıma, medya yayınlarından dijital harita teknolojilerine kadar farklı alanlarda yaygınlaştırılması hedefleniyor.

KARAR BAĞLAYICI DEĞİL ANCAK ETKİSİ GENİŞ OLABİLİR

BM Genel Kurulu’nun kabul ettiği karar hukuki açıdan devletleri zorunlu bir uygulamaya tabi tutmuyor. Buna rağmen kararın, dünya haritalarının kullanıldığı eğitim, akademi, diplomasi ve teknoloji alanlarında yeni bir tartışma başlatması bekleniyor.

Fransa da Mercator projeksiyonunun diplomatik kullanımdan çıkarılması yönünde adım atan ülkeler arasında yer alırken, farklı ülkelerin ve uluslararası kurumların yeni harita sistemlerine yönelip yönelmeyeceği önümüzdeki dönemde netleşecek.

Yaklaşık 500 yıldır dünyanın en yaygın görsel temsillerinden biri olan Mercator haritası yerini bir gecede başka bir sisteme bırakmayacak. Ancak BM’deki karar, dünyaya bakışımızı şekillendiren haritaların da değişmez olmadığını ve coğrafi gerçekliğin daha doğru temsil edilmesine yönelik küresel arayışın güçlendiğini gösteriyor.