İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’daki bağımsızlık yanlısı siyasi liderler, Birleşik Krallık’tan ayrılma ve kendi geleceklerini belirleme hakkı için ortak bir siyasi girişim başlattı.

Cardiff’te bir araya gelen liderler, anayasal gelecek konusunda demokratik karar alma ve bağımsızlık referandumu düzenleme hakkını savunan ortak bir mutabakat üzerinde buluştu.

Gelişme, İskoçya’nın yeni bağımsızlık referandumu taslağını yayımlamasının ve ABD Başkanı Donald Trump’ın İrlanda’nın birleşmesine destek vermesinin ardından Birleşik Krallık’taki ayrılık tartışmasını yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

CARDIFF’TE ÜÇLÜ BULUŞMA

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; İskoçya Başbakanı John Swinney, Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda Başbakan Yardımcısı Michelle O’Neill, Cardiff’te Birleşik Krallık’ın anayasal geleceğini görüşmek üzere bir araya geldi.

Siyasi liderlerin toplantıda İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın kendi anayasal geleceklerini demokratik yollarla belirleme hakkını vurgulayan bir mutabakat üzerinde çalışması bekleniyordu. Güncel haberlere göre taraflar Cardiff’te bu yönde bir mutabakat imzaladı.

Toplantıya Sinn Féin Genel Başkanı Mary Lou McDonald’ın da katılması, görüşmelerin yalnızca İskoçya’nın bağımsızlığı değil, Kuzey İrlanda’nın geleceği ve İrlanda’nın birleşmesi tartışması açısından da önem taşımasına neden oldu.

ÜÇ YÖNETİMDE DE BAĞIMSIZLIK YANLISI PARTİLER

İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda açısından gelişmeyi dikkat çekici hale getiren temel unsur, üç bölgesel yönetimde de bağımsızlık veya Birleşik Krallık’tan anayasal kopuş yanlısı siyasi güçlerin yönetimde bulunması.

İskoçya’da İskoç Ulusal Partisi’nin lideri John Swinney, Galler’de Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth ve Kuzey İrlanda’da Sinn Féin’in önde gelen ismi Michelle O’Neill, kendi bölgelerinin anayasal geleceğinde daha fazla söz sahibi olmasını savunuyor.

Swinney, toplantı öncesinde anayasal değişim yönündeki ivmenin “inkar edilemez” olduğunu savunarak Birleşik Krallık’ın mevcut yapısının sürdürülebilirliği konusunda tartışma başlattı.

İSKOÇYA REFERANDUM İÇİN YASA TASLAĞINI HAZIRLADI

İskoçya’daki bağımsızlık tartışmasının en somut adımı Ağustos ayında atıldı.

İskoç hükümeti 28 Ağustos’ta bağımsızlık referandumuna ilişkin yasa taslağını yayımladı. Taslakta referandum sorusu “İskoçya bağımsız bir ülke olmalı mı? Evet veya Hayır” şeklinde belirlenirken, referandumun yapılabilmesi için gerekli yetkinin İskoç Parlamentosu’na devredilmesi talep edildi.

İskoçya Başbakanı Swinney, Westminster yönetiminden referandum düzenleme yetkisinin İskoç Parlamentosu’na aktarılmasını istiyor.

Ancak Birleşik Krallık hükümetinin mevcut yaklaşımı, bağımsızlık referandumunun şu aşamada yapılmasına izin verilmemesi yönünde.

LONDRA’NIN TUTUMU DEĞİŞMEDİ

Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, geçtiğimiz günlerde İskoçya’da bağımsızlık referandumu için kamuoyunda açık bir çoğunluk oluşması halinde konunun değerlendirilebileceğine ilişkin açıklamalar yaptı.

Ancak Downing Street daha sonra bu açıklamaların yeni bir referandum için hükümet politikasında değişiklik anlamına gelmediğini bildirdi. Burnham’ın Swinney’e gönderdiği mektupta da mevcut koşullarda bağımsızlık referandumunun gündemde olmadığı belirtildi.

Swinney ise İngiliz hükümetinin bu yaklaşımını kabul etmeyerek İskoç halkının anayasal geleceği konusunda karar verme hakkının tanınmasını istiyor.

KUZEY İRLANDA’DA İRLANDA İLE BİRLEŞME TARTIŞMASI

Kuzey İrlanda’daki tartışma ise İskoçya ve Galler’den farklı bir boyut taşıyor.

Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılması halinde temel seçenek, İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme olarak değerlendiriliyor. Sinn Féin bu birleşmeyi savunurken, bölgedeki birlik yanlısı siyasi partiler Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık içinde kalmasını istiyor.

1998 Hayırlı Cuma Anlaşması çerçevesinde Kuzey İrlanda’nın anayasal statüsünün değiştirilmesi için halkın onayına başvurulması mümkün. Ancak böyle bir referandumun yapılabilmesi için birleşme yönünde yeterli kamuoyu desteğinin oluştuğuna ilişkin değerlendirme gerekiyor.

TRUMP’IN “BİRLEŞİK İRLANDA” ÇIKIŞI

ABD Başkanı Donald Trump’ın İrlanda ziyareti sırasında yaptığı açıklamalar da tartışmayı uluslararası boyuta taşıdı.

Trump, Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti’nin birleşmesini desteklediğini belirterek bunun gerçekleşmesini istediğini söyledi. Trump aynı zamanda İskoçya’nın bağımsızlığı konusunda ise şu aşamada görüş belirtmek istemediğini ifade etti.

Trump’ın açıklamaları İrlanda’daki milliyetçi çevrelerde olumlu karşılanırken Birleşik Krallık yanlısı siyasi çevrelerden tepki gördü.

İrlanda Başbakanı Micheál Martin ise birleşme konusunda prensipte destek bulunduğunu belirtmekle birlikte, mevcut koşullarda referandumun başarılı olacağına ilişkin kesin bir değerlendirme yapmadı.

GALLER’DE BAĞIMSIZLIK TARTIŞMASI DA GÜÇLENİYOR

Galler’de Plaid Cymru’nun güç kazanması, bağımsızlık tartışmasının yeniden gündeme gelmesini sağladı.

Rhun ap Iorwerth, Cardiff toplantısı öncesinde İskoçya ve Kuzey İrlanda ile ortak hareket etmenin ekonomik, enerji, Avrupa ve anayasal konularda iş birliği açısından önemli olduğunu belirtti.

Ancak Galler’deki tartışmanın İskoçya’daki süreçten farklı olarak henüz bağımsızlık referandumu için somut bir yasa aşamasına ulaşmadığı görülüyor.

BİRLEŞİK KRALLIK HEMEN DAĞILMIYOR

Cardiff’teki mutabakat, İskoçya, Galler veya Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrıldığı anlamına gelmiyor.

Her üç bölgede de bağımsızlık veya anayasal statü değişikliği için farklı hukuki ve siyasi süreçlerin işletilmesi gerekiyor. İskoçya’da yeni referandum için Londra’nın yetki devri, Kuzey İrlanda’da ise birleşme referandumu için gerekli anayasal koşullar belirleyici olacak.

Dolayısıyla mevcut gelişme, Birleşik Krallık’ın dağıldığını değil, Birleşik Krallık’ın geleceğine ilişkin anayasal tartışmanın üç bölgede aynı dönemde güç kazandığını gösteriyor.

Cardiff’teki ortak girişimin ardından gözler Londra’nın tutumuna, İskoçya’nın referandum girişimine ve Kuzey İrlanda’da İrlanda ile birleşme konusundaki kamuoyu eğilimine çevrildi.