İran ile ABD arasında New York’ta yürütülen temaslarda savaşın sona erdirilmesi için aşamalı bir formül gündeme gelirken Hürmüz Boğazı yeniden müzakerenin merkezine yerleşti.

Tahran’ın boğazı yeniden açmayı, Washington’ın ise İran’a yönelik ekonomik ablukayı gevşetmeyi değerlendirdiği aktarılırken tarafların koşulları arasında önemli ayrılıklar bulunuyor.

Bölgedeki askeri gerilim Yemen ve Suudi Arabistan hattında sürerken petrol fiyatları diplomasi beklentisiyle geriledi, ancak enerji arzına ilişkin riskler devam ediyor.

DİPLOMASİ TRAFİĞİ YENİDEN HAREKETLENDİ

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; ABD ve İran temsilcileri, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında New York’ta arabulucular üzerinden temas kurdu. Reuters’ın kaynaklarına göre görüşmelerde Washington’ın İran üzerindeki ekonomik ablukayı kaldırması karşılığında Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden deniz trafiğine açmasını içeren aşamalı bir düzenleme değerlendiriliyor.

İran tarafı, savaşın sona erdirilmesi için diplomatik temasların sürdürülmesi gerektiğini bildirirken Washington ile Tahran arasındaki temel başlıklarda henüz uzlaşma sağlanmış değil. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın BM Genel Kurulu’ndaki açıklamalarının ardından tarafların pozisyonlarını arabulucular üzerinden iletmeye devam ettiği bildirildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI MÜZAKERE MASASINDA

Hürmüz Boğazı, yaklaşık yedi aydır devam eden savaşın enerji ve deniz taşımacılığı açısından en kritik başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

Reuters’a göre görüşmelerde İran’ın boğazı yeniden açması karşılığında ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması ve ekonomik baskıyı hafifletmesi seçenekleri ele alınıyor. İran tarafında ise dondurulmuş varlıklara erişim gibi ekonomik başlıkların da olası bir anlaşmanın parçası olması gerektiği belirtiliyor.

Ancak tarafların müzakerelerde ilk tavizi kimin vereceği konusunda anlaşmazlık yaşadığı bildiriliyor. Bu nedenle temasların başlaması, henüz savaşın sona erdiği veya boğazın yeniden tamamen açıldığı anlamına gelmiyor.

ASKERİ GERİLİM TAMAMEN DÜŞMEDİ

Diplomasi trafiğindeki hareketliliğe rağmen askeri gerilim sona ermiş değil. İran Devrim Muhafızları, ABD’nin yeni bir askeri tırmanışa gitmesi halinde silah sistemleri, taktikler ve hedeflerde değişikliğe gidileceği uyarısında bulundu. Aynı dönemde Hürmüz’de bir tankere isabet eden kimliği belirsiz mühimmat nedeniyle iki mürettebatın yaralandığı bildirildi.

ABD ve İran arasında olası bir ateşkes için görüşmeler sürerken bölgedeki askeri hazırlıkların devam etmesi, diplomasi ile sahadaki gelişmeler arasındaki kırılgan dengeyi koruyor.

YEMEN VE SUUDİ ARABİSTAN HATTINDA GERİLİM

İran savaşıyla bağlantılı bölgesel gerilim Yemen’de de yeniden yükseldi. İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları sürerken G7 dışişleri bakanları 21 Eylül’de İran’a Husilere yönelik desteğini kesme çağrısı yaptı.

G7, Husilerin askeri faaliyetlerinin ve sivil deniz taşımacılığına yönelik saldırıların sona erdirilmesini isterken Yemen’deki gelişmelerin küresel ticaret ve bölgesel istikrar açısından risk oluşturduğunu bildirdi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman da 22 Eylül’deki telefon görüşmesinde Hürmüz ve Bab el Mendeb boğazlarında güvenli ve kesintisiz deniz geçişinin sağlanması gerektiğini vurguladı. İki lider Yemen’deki çatışmaların sona erdirilmesi ve siyasi çözüm çağrısı yaptı.

SUUDİ ARABİSTAN ALTERNATİF PETROL GÜZERGAHLARINI KULLANIYOR

Suudi Arabistan, Hürmüz’deki riskleri azaltmak amacıyla alternatif ihracat güzergahlarını kullanmaya devam ediyor. Reuters, ülkenin Doğu-Batı petrol boru hattının 11 Eylül’deki İHA saldırısı sonrasında yeniden çalıştırıldığını, ancak hattın tam kapasiteye ulaşmasının 6 ila 8 hafta sürebileceğini bildirdi.

Yaklaşık 7 milyon varil günlük taşıma kapasitesine sahip hattın bir bölümünün yeniden devreye alınması, Suudi Arabistan’ın Hürmüz dışındaki ihracat kapasitesini artırmasına olanak sağlıyor. Gelişme petrol piyasasında arz endişelerinin kısmen azalmasına katkı verdi.

PETROL FİYATLARI GERİLEDİ

Diplomasi ihtimali enerji piyasalarında da karşılık buldu. 25 Eylül sabahı Brent petrol 105,85 dolar seviyesinde işlem görürken önceki kapanışa göre yüzde 0,69 geriledi. ABD Batı Teksas türü ham petrolü ise 93,80 dolara düşerek yüzde 0,86 değer kaybetti.

Fiyatlardaki düşüşte ABD-İran arasında ateşkes ihtimalinin yeniden gündeme gelmesi etkili olurken, Suudi Arabistan’daki enerji altyapısına yönelik saldırılar piyasadaki risk algısının tamamen ortadan kalkmasını engelliyor.

YAPTIRIM BASKISI SÜRÜYOR

Washington’ın İran’a yönelik ekonomik baskısı diplomasi görüşmelerine rağmen devam ediyor. ABD Hazine Bakanlığı 17 Eylül’de İran bağlantılı finansal ağlara yönelik operasyon kapsamında BitBank adlı dijital varlık platformunu ve İranlı finansçı Babak Zencani ile bağlantılı kişi ve kuruluşları yaptırım listesine aldı.

ABD yönetimi daha önce de İran’ın finans, havacılık, petrol taşımacılığı ve yaptırımları aşmaya yönelik ağlarını hedef alan yeni yaptırım paketleri açıklamıştı. Hazine Bakanlığı, İran’la yaptırım riski taşıyan finansal işlemleri sınırlamak amacıyla uluslararası bankalarla bilgi paylaşımını da artırıyor.

BÖLGESEL TABLODA KRİTİK EŞİK

25 Eylül itibarıyla savaşın sona erdiğine ilişkin bir anlaşma bulunmuyor. Ancak New York’taki temaslarda Hürmüz Boğazı’nın açılması ile ABD’nin ekonomik ablukasının gevşetilmesini birbirine bağlayan aşamalı bir formülün görüşülmesi, önceki diplomasi trafiğine göre yeni bir başlık oluşturuyor.

Buna karşılık Yemen’deki saldırılar, Hürmüz ve Bab el Mendeb’deki deniz güvenliği sorunları ve İran’a yönelik yaptırımlar devam ediyor. Petrol fiyatlarının diplomasi beklentisiyle gerilemesine rağmen enerji altyapısına yönelik yeni saldırılar piyasaların bölgedeki gelişmelere karşı hassasiyetini koruduğunu gösteriyor.