İran ile ABD arasındaki savaşta son 48 saatte deniz taşımacılığı doğrudan çatışmanın merkezine yerleşirken, taraflar Hürmüz Boğazı ve çevresindeki tankerler ile askeri unsurlara yönelik saldırılarını genişletti.

ABD’nin beş İran petrol tankerini vurmasının ardından İran, Hürmüz çevresinde 10 gemiye saldırı düzenlediğini ve Ürdün’de ABD güçlerinin kullandığı bir üssü balistik füzelerle hedef aldığını açıkladı.

Karşılıklı saldırılar nedeniyle Hürmüz’deki ticari geçişler daha da azalırken, Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıktı ve bölgesel enerji güvenliği yeniden küresel piyasalardaki temel risklerden biri haline geldi.

TANKERLER KARŞILIKLI SALDIRILARIN HEDEFİNDE

PolitiKARS’ın güvenilir haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, 8 Eylül’de beş İran petrol tankerini hedef aldığını açıkladı.

Washington, saldırıların İran Devrim Muhafızları’nın son iki gün içinde bir ABD savaş gemisine iki ayrı balistik füze saldırısı düzenlemesinin ardından gerçekleştirildiğini bildirdi. ABD ordusu, tankerlerin vurulmadan önce mürettebatlarına gemileri terk etmeleri yönünde çağrı yapıldığını ve saldırılarda Amerikan personelinin zarar görmediğini açıkladı.

İran ise ABD’nin saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı yakınlarında 10 gemiyi hedef aldığını duyurdu. İran Devrim Muhafızları, hedefler arasında iki ABD gemisi ve sekiz petrol tankerinin bulunduğunu açıkladı.

Tarafların saldırıların yol açtığı hasar ve kayıplara ilişkin açıklamalarının tamamı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil. Ancak son saldırı dalgası, savaşın başlamasından bu yana deniz taşımacılığına yönelik en geniş kapsamlı karşılıklı saldırılar arasında gösteriliyor.

İRAN ÜRDÜN’DEKİ ABD ÜSSÜNÜ HEDEF ALDI

İran, ABD’nin tanker saldırılarına karşılık olarak Ürdün’ün doğusundaki El-Azrak yakınlarında ABD güçlerinin kullandığı bir askeri tesise balistik füze saldırısı düzenlediğini açıkladı.

Ürdün Silahlı Kuvvetleri, İran tarafından fırlatılan 20 balistik füzenin 18’inin hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini, iki füzenin ise yerleşim alanlarından uzak bölgelere düştüğünü bildirdi.

Ürdün makamları saldırıda can kaybı yaşanmadığını açıklarken, bir ABD yetkilisi de Amerikan personelinin tamamının güvende olduğunu belirtti. İran tarafının saldırının yol açtığı hasara ilişkin açıklaması ise Ürdün ve ABD tarafından doğrulanmadı.

HÜRMÜZ’DE TİCARİ GEMİ GEÇİŞİ DAHA DA AZALDI

Karşılıklı saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’ndaki ticari deniz trafiği savaşın en kritik başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Reuters’ın 9 Eylül tarihli verilerine göre, son 24 saat içinde gemi takip sistemlerinde Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca altı geminin geçiş yaptığı görüldü. Bu durum, küresel enerji taşımacılığının önemli güzergâhlarından biri olan boğazdaki trafiğin ciddi ölçüde aksadığını gösteriyor.

İran daha önce Körfez’de yeni bir kısıtlı bölge ilan etmeye hazırlandığını ve Hürmüz Boğazı için yeni bir deniz koridorunun haritalarını açıklayacağını duyurmuştu.

Tahran, belirleyeceği kısıtlı bölgeye giren gemilere yönelik yaptırım uygulanabileceği mesajını verirken, ABD ise Hürmüz’ün uluslararası deniz taşımacılığına açık tutulması gerektiğini savunuyor.

İRAN ABD’YE AİT SUALTI DRONUNU ELE GEÇİRDİ

İran Devrim Muhafızları, 8 Eylül’de Hürmüz Boğazı girişinde ABD’ye ait insansız bir sualtı aracını ele geçirdiğini duyurdu.

İran devlet medyası, aracın deniz mayınlarının tespiti, deniz tabanının haritalandırılması ve istihbarat toplama gibi görevlerde kullanılabilen Dive-LD tipi bir sistem olduğunu bildirdi.

Pentagon ise insansız sualtı aracının teknik arıza nedeniyle kaybedildiğini kabul etti. ABD tarafı, kaybedilen sistemin eski bir model olduğunu ve üzerinde gizli nitelikte veri veya sistem bulunmadığını açıkladı.

PETROL 100 DOLARI AŞTI

Hürmüz’deki deniz taşımacılığına yönelik saldırıların enerji piyasalarındaki etkisi sert oldu.

Brent petrolün varil fiyatı 9 Eylül’de yüzde 2’nin üzerinde yükselerek 100 dolar seviyesini aştı. ABD ham petrolü de 95 dolar seviyesinin üzerine çıktı.

Enerji fiyatlarındaki yükselişte yalnızca Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin aksaması değil, Yemen’deki çatışmaların Suudi Arabistan’daki enerji tesisleri ve alternatif taşıma güzergâhları üzerinde oluşturduğu risk de etkili oldu.

Küresel piyasalarda doğal gaz fiyatları da yükseldi. Avrupa’da referans kabul edilen Hollanda doğal gaz kontratının son yılların yüksek seviyelerine çıkması, Ortadoğu’daki enerji arzına ilişkin risklerin petrolün yanı sıra doğal gaz piyasalarına da yansıdığını gösterdi.

YAPTIRIM BASKISI VE ENERJİ TESİSLERİNE YÖNELİK TEHDİT

İran yönetimi, ABD’nin askeri ve ekonomik baskısını sürdürmesi halinde Körfez’deki Amerikan enerji şirketleriyle bağlantılı tesislerin de hedef alınabileceği uyarısında bulundu.

İranlı yetkililer, bölgedeki petrol ve doğal gaz altyapısının geniş bir coğrafyaya yayıldığını ve askeri çatışmaların enerji üretim zincirini doğrudan etkileyebileceğini belirtti.

ABD ise İran’ın petrol ticaretini hedef alan yaptırım ve deniz baskısı politikasını sürdürürken, Washington’ın tanker saldırılarını İran’ın ABD savaş gemilerine yönelik füze girişimlerine karşılık olarak değerlendirdiği bildirildi.

BÖLGESEL ÇATIŞMA RİSKİ YEMEN’E DE YANSIYOR

İran ile ABD arasındaki çatışmalar sürerken Yemen’deki askeri gerilim de yeniden arttı.

İran’a yakın Husilerin Suudi Arabistan’daki bazı kentler ve enerji tesislerine yönelik saldırılar düzenlediği, saldırılarda çok sayıda kişinin yaralandığı bildirildi. Suudi Arabistan’ın ise saldırıların ardından karşılık hazırlıklarını değerlendirdiği aktarıldı.

Yemen’deki saldırılar, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak kullanılan Kızıldeniz ve bölgesel enerji güzergâhlarının güvenliğine ilişkin kaygıları da artırdı.

DİPLOMASİDE YENİ BİR İLERLEME YOK

Son 48 saat içinde Washington ile Tahran arasında doğrudan yeni bir müzakere veya ateşkes anlaşması yapıldığına ilişkin doğrulanmış bir gelişme açıklanmadı.

Tarafların karşılıklı askeri ve ekonomik baskıyı artırdığı dönemde diplomatik çözüm için yürütülen önceki arabuluculuk girişimlerine ilişkin somut bir ilerleme de kamuoyuna yansımadı.

9 Eylül itibarıyla beş İran tankerinin ABD tarafından vurulması, İran’ın Hürmüz çevresinde 10 gemiye saldırdığını açıklaması ve Ürdün’deki ABD güçlerinin kullandığı tesise yönelik füze saldırısı, son 48 saatin en önemli gelişmeleri olarak öne çıktı. Hürmüz Boğazı’ndaki düşük gemi trafiği ve petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkması ise savaşın küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisinin devam ettiğini gösteriyor.