Rusya-Ukrayna savaşında Karadeniz’de ticari gemilere yönelik dron saldırılarının artması deniz taşımacılığında güvenlik endişesini büyüttü.

Savaş güzergâhlarındaki risk nedeniyle bazı yük gemileri seyir planlarını değiştirirken, farklı ülke bayraklarını taşıyan gemiler Trabzon açıklarında beklemeye başladı.

Bölgedeki gelişmeler ihracat ve ithalat süreçlerini de etkilerken, özellikle zaman hassasiyeti yüksek yaş sebze ve meyve taşımacılığında gecikmeler nedeniyle kayıpların arttığı bildiriliyor.

KARADENİZ’DE TİCARET GEMİLERİ İÇİN RİSK ARTTI

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; Rusya-Ukrayna savaşında çatışmaların Karadeniz’de ticari deniz taşımacılığına doğrudan yansıması son dönemde daha belirgin hale geldi.

Rusya ve Ukrayna tarafından gerçekleştirilen dron saldırılarının ticari gemileri de etkileyen boyuta ulaşması, savaş bölgesine yakın deniz güzergâhlarını kullanan şirketlerin güvenlik değerlendirmelerini yeniden yapmasına neden oldu.

Bazı gemiler rotalarını değiştirirken, bazı yük gemilerinin güvenlik gerekçesiyle daha güvenli bölgelerde beklediği bildiriliyor. Trabzon açıklarında farklı bayraklara kayıtlı ticari gemilerin beklemesi de bu sürecin bölgedeki yansımalarından biri oldu.

GEMİLER TRABZON AÇIKLARINDA BEKLİYOR

Karadeniz’in doğu kesimlerinde seyreden bazı yük gemileri, bölgedeki güvenlik koşullarının değerlendirilmesi nedeniyle Trabzon açıklarında bekliyor.

Gemilerin beklemesi yalnızca deniz trafiğini değil, yüklerin limanlara ulaşma ve teslim sürelerini de etkiliyor. Seyir planlarının değiştirilmesi, bekleme sürelerinin uzaması ve alternatif güzergâhların kullanılması taşıma maliyetlerini artırıyor.

Özellikle Karadeniz üzerinden Rusya ve Ukrayna ile ticaret yapan şirketler açısından güvenlik riski, artık operasyonel maliyetlerin yanı sıra teslimat sürelerinin de önemli bir unsuru haline geldi.

TÜRK İHRACATÇILARININ KAYBI BÜYÜYOR

Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası (TTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erkut Çelebi, Karadeniz’de ticaret yapan ihracat ve ithalatçı firmaların saldırılardan olumsuz etkilendiğini belirtti.

Çelebi, Türk şirketlerine ait bazı ticari gemilerin saldırılara maruz kaldığını ve güvenlik sorunlarının bölgedeki ticaret akışını ciddi biçimde etkilediğini ifade etti. TTSO da 25 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğinin acilen sağlanması gerektiğini bildirdi.

Saldırıların artması, gemi sahipleri ve işletmecileri açısından sigorta, güvenlik, yakıt ve bekleme maliyetlerini de gündeme getiriyor.

YAŞ SEBZE VE MEYVEDE ZAMAN BASKISI

Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk İskender de deniz taşımacılığındaki aksamanın bölge ihracatına yansıdığına dikkat çekti.

Özellikle yaş sebze ve meyve ihracatında ürünlerin bekleme süresinin uzaması, sevkiyatların planlanan zamanda gerçekleşmesini zorlaştırıyor. Gemilerin limanlarda veya açık denizde beklemesi halinde ürünlerin ekonomik değerinde kayıp oluşma riski artıyor.

Bu nedenle Karadeniz’deki güvenlik sorunu, savaş bölgesinden uzak görünen Türkiye’nin Doğu Karadeniz’deki ihracatçıları açısından da doğrudan ekonomik sonuç yaratıyor.

UKRAYNA LİMANLARINDA TRAFİK AKIŞI AKSIYOR

Karadeniz’deki sorun yalnızca gemilerin seyir güvenliğiyle sınırlı değil. Ukrayna’nın Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarındaki ticari faaliyetler de saldırılar nedeniyle dönem dönem durma noktasına geliyor.

Temmuz ayında Ukrayna’nın üç büyük Karadeniz limanında ticari gemi bulunmadığı, taşımacılık şirketlerinin güvenlik gerekçesiyle faaliyetlerini geçici olarak durdurduğu bildirilmişti. Bazı ithalat yükleri Romanya’nın Köstence Limanı’na yönlendirilmiş, ihracat rezervasyonlarında da değişiklik yapılmıştı.

Ukrayna’nın tahıl ve diğer tarım ürünlerinin dünya pazarlarına ulaştırılmasında Karadeniz limanları kritik öneme sahip olduğu için limanlardaki aksama küresel gıda ticaretine de yansıyor.

TAHIL SEVKİYATLARINDA YENİ SIKIŞMA

Karadeniz limanlarındaki güvenlik sorunlarının ardından Ukrayna’nın bazı tahıl sevkiyatlarını Tuna Nehri üzerindeki limanlara yönlendirmesi de yeni bir yoğunluk oluşturdu.

Reuters’ın 26 Ağustos tarihli haberine göre, Tuna üzerindeki Sulina Kanalı yakınlarında Ukrayna limanlarına tahıl yüklemek için bekleyen gemilerin sayısı 70’e kadar çıktı. Kanalın günlük kapasitesinin 2-3 gemiye kadar düşmesi, sevkiyatlarda ciddi gecikmelere neden oluyor.

Bu durum, Karadeniz’de yaşanan güvenlik sorununun yalnızca gemilerin rotasını değil, alternatif ihracat güzergâhlarının kapasitesini de zorladığını gösteriyor.

BUĞDAY FİYATLARI YÜKSELİYOR

Karadeniz’deki gelişmeler uluslararası emtia piyasalarında da karşılık buldu.

ABD’de Chicago buğday vadeli işlemleri 27 Ağustos’ta üç yılın en yüksek seviyesine yaklaşırken, fiyatların Haziran sonundaki seviyeye göre yaklaşık yüzde 30 yükseldiği bildirildi. Rusya ve Ukrayna’nın küresel tahıl piyasasındaki ağırlığı nedeniyle Karadeniz’deki ihracat kesintileri fiyat beklentilerini etkiliyor.

Alternatif güzergâhların Karadeniz limanlarında kaybedilen kapasiteyi kısa vadede tamamen karşılayamaması, piyasadaki baskının devam etmesine neden oluyor.

SİVİL GEMİLERE YÖNELİK SALDIRILAR ARTIYOR

Karadeniz’de ticari gemilerin hedef alınması savaşın deniz ticareti üzerindeki etkisini daha görünür hale getirdi.

Ağustos ayında Rusya ve Ukrayna bağlantılı saldırılarda ticari gemilerin zarar gördüğüne ilişkin çok sayıda olay raporlandı. Rusya’nın Novorossiysk çevresindeki saldırıları ile Ukrayna’nın Rusya’nın deniz taşımacılığı ve enerji altyapısına yönelik operasyonları, ticari gemilerin seyrettiği alanlardaki riskleri artırdı.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı da Karadeniz’de sivil gemilerin savaşın etkisine girmesinden duyduğu endişeyi daha önce açıklamıştı.

ATEŞKES ÖNERİSİ SONUÇSUZ KALDI

Karadeniz’de ticari gemilerin güvenliğine ilişkin diplomatik girişimler de devam ediyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rusya’ya Karadeniz’de tarım ürünleri taşıyan gemilere yönelik saldırıların durdurulmasını önerdiklerini açıkladı. Zelenskiy, Moskova’nın ise herhangi bir anlaşmanın Rusya’nın rafineri ve enerji altyapısına yönelik saldırıları da kapsamasını istediğini belirtti.

Tarafların karşılıklı saldırıların kapsamı konusunda uzlaşamaması nedeniyle ticari gemiler için kapsamlı ve kalıcı bir güvenlik mekanizması henüz oluşturulmuş değil.

SAVAŞIN EKONOMİK ETKİSİ DENİZE YAYILIYOR

Karadeniz’de ticari gemilerin bekletilmesi, rotaların değiştirilmesi ve liman faaliyetlerinin aksaması, savaşın ekonomik etkisini doğrudan deniz ticaretine taşıyor.

Trabzon açıklarında bekleyen gemiler, Doğu Karadeniz ihracatçılarının yaşadığı gecikmeler ve Tuna güzergâhındaki gemi yoğunluğu, aynı sorunun farklı noktalarındaki sonuçları olarak ortaya çıkıyor.

Karadeniz’de ticari gemilere yönelik güvenlik riskinin devam etmesi halinde taşıma süreleri, navlun ve sigorta maliyetleri ile özellikle tarım ürünlerinin ihracatında yaşanan kayıpların daha da artması bekleniyor.