İran ile ABD arasındaki savaşta 5-7 Eylül tarihleri arasında denizde yaşanan karşılıklı saldırılar, Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri gerilimi yeniden artırdı.

ABD’nin İran’a ait üç petrol tankerini vurduğunu açıklamasının ardından Tahran, ABD savaş gemileri ve Amerikan bağlantılı ticari unsurları hedef aldığını duyurdu.

İran’ın Basra Körfezi’nde yeni bir kısıtlı bölge ve Hürmüz Boğazı’nda yeni bir deniz koridoru ilan etmeye hazırlanması, enerji sevkiyatı ve bölgesel güvenlik açısından yeni bir aşamaya işaret ediyor.

HÜRMÜZ ÇEVRESİNDE KARŞILIKLI SALDIRILAR

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, 5 Eylül’de İran Devrim Muhafızları’nın iki ABD savaş gemisine balistik füze saldırısı düzenlemesinin ardından üç İran petrol tankerini hedef aldığını açıkladı.

ABD, saldırılarda Amerikan personelinin zarar görmediğini bildirirken, vurulan tankerlerden birinin Harg Adası açıklarında bulunduğu belirtildi. İran ise ABD’nin açıklamasını reddederek saldırıyı yasa dışı olarak nitelendirdi ve olaylara karşılık verileceğini duyurdu.

İran Devrim Muhafızları da ABD’ye ait veya ABD bağlantılı bazı deniz unsurlarının hedef alındığını açıkladı. Ancak İran’ın bu saldırılarının yol açtığı hasara ilişkin bağımsız doğrulama bulunmuyor.

İRAN YENİ KISITLI BÖLGE İLANINA HAZIRLANIYOR

İran, Basra Körfezi’nde yeni bir kısıtlı bölge oluşturacağını ve buna ilişkin haritaları önümüzdeki günlerde açıklayacağını duyurdu.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, yeni düzenlemenin ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının başladığı alanlardan Körfez’in bazı bölgelerine kadar uzanacağını belirtti.

Tahran yönetimi aynı zamanda Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için yeni bir deniz koridoruna ilişkin haritaların da açıklanacağını bildirdi. Düzenlemenin uygulanma yöntemi ve uluslararası gemi trafiğine etkisine ilişkin ayrıntılar henüz paylaşılmadı.

HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ EN DÜŞÜK SEVİYELERDE

Hürmüz Boğazı’ndaki ticari deniz trafiği, karşılıklı saldırıların ardından önemli ölçüde geriledi.

Reuters’ın gemi takip verilerine dayandırdığı habere göre, son 10 günlük dönemde boğazdan günde ortalama 10 emtia gemisi geçti. Bu sayı, savaşın başlamasından önceki dönemin oldukça altında kalırken, Mayıs ayından bu yana kaydedilen en düşük ortalamalardan biri oldu.

ABD ve İran arasındaki saldırıların gemilere yönelik riskleri artırması nedeniyle bazı şirketlerin seyrüsefer planlarını yeniden gözden geçirdiği bildirildi.

PETROL FİYATLARI YÜKSELDİ

Hürmüz çevresindeki askeri gerilim enerji piyasalarına da yansıdı.

Reuters’ın 4 Eylül’de yayımlanan piyasa verilerine göre petrol fiyatları, ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırıların yeniden başlamasıyla haftalık bazda belirgin yükseliş gösterdi. Hürmüz üzerinden yapılan enerji sevkiyatına ilişkin riskler, fiyatlardaki yükselişin temel unsurları arasında yer aldı.

5 Eylül’de tankerlerin hedef alınmasıyla arz güvenliğine ilişkin endişeler yeniden artarken, piyasalar Hürmüz’deki yeni deniz koridoru ve İran’ın açıklayacağı kısıtlı bölgenin enerji taşımacılığına etkisini izlemeye başladı.

İRAN’DA EKONOMİK BASKI VE YAKIT FİYATI DÜZENLEMESİ

ABD’nin yaptırımları ve İran’ın petrol ihracatına yönelik deniz baskısı, ülke ekonomisi üzerindeki etkisini sürdürüyor.

İran hükümeti, savaş koşulları ve ekonomik baskı nedeniyle yüksek miktarda yakıt tüketen sürücüler için benzin fiyatlarını artırma kararı aldı. Yeni düzenleme kapsamında belirlenen aylık tüketim kotasının üzerindeki benzin için daha yüksek fiyat uygulanacak.

Reuters’ın 6 Eylül tarihli analizinde, ABD’nin İran’ın petrol ihracatını ve yaptırım mekanizmalarını hedef alan ekonomik baskısının Tahran’ın döviz gelirleri ve dış ticaret kapasitesi üzerinde etkili olduğu belirtildi. İran yönetimi ise ekonomik sorunların çözümü için yeni tedbirler alınacağını açıkladı.

DİPLOMASİDE YENİ ANLAŞMA AÇIKLANMADI

Askeri gerilimin yeniden yükseldiği süreçte Washington ile Tahran arasında yeni bir doğrudan müzakere anlaşması veya ateşkes düzenlemesi açıklanmadı.

İran yönetimi, diplomatik çözüm için ekonomik ve güvenlik alanındaki taleplerini sürdürürken, ABD tarafı İran’ın askeri faaliyetleri ve deniz taşımacılığına yönelik tutumunu temel güvenlik başlıkları arasında göstermeye devam ediyor.

BÖLGESEL ENERJİ POLİTİKALARINDA YENİ DURUM

Hürmüz Boğazı’ndaki uzun süreli güvenlik sorunları, Körfez ülkelerinin enerji taşımacılığında alternatif güzergâhlara yönelik yatırımlarını da hızlandırdı.

Boru hatları ve Hürmüz dışındaki limanlara yönelik projelerin, savaşın enerji ticareti üzerindeki etkilerini azaltmak amacıyla yeniden öncelik kazandığı bildirildi.

7 Eylül itibarıyla İran’ın yeni kısıtlı bölge ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz koridoruna ilişkin ayrıntıları açıklaması beklenirken, 5 Eylül’de yaşanan tanker saldırılarının ardından bölgede yeni bir askeri veya diplomatik gelişme duyurulmadı.