2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e ışık kontrollü iyon kanalları ve optogenetik alanındaki çalışmaları nedeniyle verildi.

Üç bilim insanının araştırmaları, sinir hücrelerinin ışık kullanılarak kontrol edilmesini mümkün kılan optogenetik yönteminin gelişmesinin temelini oluşturdu.

Nobel Ödülü, beyin araştırmalarında sinir hücrelerinin çalışma biçiminin daha ayrıntılı incelenmesine imkan sağlayan yönteme ilişkin çalışmaları ödüllendirdi.

ÖDÜLÜN SAHİPLERİ AÇIKLANDI

PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, ABD’li bilim insanı Karl Deisseroth ile Almanya’dan Peter Hegemann ve Georg Nagel arasında paylaştırıldı.

Nobel Meclisi, üç bilim insanını “ışık kontrollü iyon kanalları ve optogenetik” alanındaki keşifleri nedeniyle ödüle layık gördü. Açıklama, Nobel Ödülleri’nin 2026 yılı duyuru programının ilk gününde Karolinska Enstitüsü bünyesindeki Nobel Meclisi tarafından yapıldı.

IŞIKLA SİNİR HÜCRELERİNİ KONTROL ETME YÖNTEMİ

Ödüle konu olan optogenetik, ışığa duyarlı proteinler kullanılarak sinir hücrelerinin faaliyetlerinin kontrol edilmesini sağlayan bir araştırma yöntemi olarak tanımlanıyor.

Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli alglerde bulunan ve hücrelerin ışığa duyarlı hale gelmesini sağlayan channelrhodopsin adlı proteinin özelliklerini ortaya çıkardı.

Karl Deisseroth ise bu proteine ilişkin bulguları sinir hücrelerinin kontrolünde kullanarak yöntemin geliştirilmesinde önemli bir aşama gerçekleştirdi. Deisseroth, channelrhodopsin genini sıçanların sinir hücrelerine aktararak mavi ışıkla sinir sinyallerini tetiklemeyi başardı. Daha sonraki çalışmalarında yöntemi canlı farelerin beynindeki sinir hücrelerini ışıkla kontrol etmek için geliştirdi.

BEYİN ARAŞTIRMALARINDA YENİ BİR YÖNTEM

Optogenetik sayesinde araştırmacılar, belirli sinir hücrelerinin faaliyetlerini çok kısa zaman aralıklarında kontrol ederek sinir ağlarının nasıl çalıştığını inceleyebiliyor.

Karolinska Enstitüsü, yöntemin canlı beyinde sinir hücrelerinin hafıza, duygular ve davranışların oluşumundaki rolünün araştırılmasına imkan sağladığını belirtti. Yöntem, nörobilim araştırmalarında yaygın olarak kullanılan araçlardan biri haline geldi.

Çalışmaların temelini oluşturan keşifler, özellikle beynin farklı bölgelerindeki sinir hücrelerinin işlevlerini birbirinden ayırarak incelemeye yönelik araştırmalarda kullanılmaya başlandı.

ÜÇ BİLİM İNSANI ÖDÜLÜ PAYLAŞACAK

Karl Deisseroth, Howard Hughes Medical Institute ve Stanford Üniversitesi’nde görev yapıyor. Peter Hegemann, Berlin Humboldt Üniversitesi’nde; Georg Nagel ise Würzburg Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor.

2026 Nobel Ödülleri kapsamında Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nün ardından fizik, kimya, edebiyat, barış ve ekonomi alanlarındaki ödüller açıklanacak. Ödüllerin duyuru takvimi 5-12 Ekim tarihleri arasında gerçekleştiriliyor.