Erzurum’un yüksek yaylalarında yetişen Anadolu çoban köpeklerinin 1938 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne gönderildiği ve bu sürecin yalnızca bir hayvan sevkiyatıyla sınırlı kalmadığı ortaya çıktı. 

Yapılan araştırmalar, söz konusu gönderimin diplomatik, bilimsel ve askerî boyutları bulunan çok katmanlı bir ilişki ağına dönüştüğünü gözler önüne seriyor.

ERZURUMLU ÇOBAN KÖPEKLERİNİN ABD YOLCULUĞU TARİHE IŞIK TUTTU

Araştırmacı Taner Özdemir, bu alandaki en kapsamlı çalışmalardan birinin, Türk-Amerikan ilişkileri üzerine yaptığı çalışmalarla otorite kabul edilen akademisyen Dr. Işıl Acehan’a ait olduğunu belirtti. Acehan’ın “Erzurumlu Çoban Köpekleri” başlıklı akademik makalesinin, 1938 yılında Türkiye’den ABD’ye gönderilen Anadolu çoban köpekleri Karabaş ve Fındık ile ABD’de doğan yavruları Joe’nun hikâyesini ayrıntılı biçimde ele aldığı ifade edildi.

ERZURUM’DAN SEÇİLEN İKİ KÖPEK

Taner Özdemir’in aktardığına göre, süreç ABD Tarım Bakanı Henry Wallace’ın 1930’lu yılların sonunda başlattığı “dünyanın en iyi çoban köpeğini bulma” projesi kapsamında şekillendi. Dönemin Türkiye Cumhuriyeti Washington Büyükelçisi Mehmed Münir Ertegün’ün girişimleriyle konu Ankara’ya iletildi. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk’ün onayının ardından, Erzurum’dan biri dişi, biri erkek olmak üzere iki Anadolu çoban köpeği seçildi.

O dönemde köpek ihracatının yasak olmasına rağmen, bu sevkiyatın istisnai ve sembolik bir diplomatik jest olarak değerlendirildiği vurgulandı.

ABD’DE BİLİMSEL TESTLERDEN GEÇTİLER

ABD’ye gönderilen Karabaş ve Fındık’ın, Tarım Bakanlığı bünyesinde bilimsel testlere tabi tutulduğu, güçlü içgüdüleri ve bağımsız karakterleriyle dikkat çektiği ifade edildi. Araştırma bulgularına göre, köpeklerin bu özellikleri ABD’li yetkililer tarafından kayıt altına alındı ve uzun süre gözlemlendi.

II. DÜNYA SAVAŞI’NDA ASKERÎ GÖREV

Dr. Işıl Acehan’ın arşiv belgelerine dayanan çalışması, Erzurumlu çoban köpeklerinin II. Dünya Savaşı yıllarında askerî amaçlarla da kullanıldığını ortaya koyuyor. Buna göre Karabaş ve Fındık, ABD Donanması tarafından Maryland’de bulunan bir telsiz istasyonunun korunmasında görevlendirildi. Bu durum, Anadolu çoban köpeklerinin yalnızca tarımsal ya da kültürel değil, askerî alanda da değerlendirildiğini gösteriyor.

ERZURUM’UN HAYVANCILIK KÜLTÜRÜ ULUSLARARASI BOYUT KAZANDI

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu üyesi Taner Özdemir, bu sürecin Erzurum’un hayvancılık kültürünün uluslararası alanda görünürlük kazanmasının nadir örneklerinden biri olduğuna dikkat çekti. Özdemir, Dr. Işıl Acehan’ın titiz arşiv çalışmaları sayesinde bu sıra dışı hikâyenin diplomatik ve askerî yönleriyle netlik kazandığını belirtti.

“YEREL BİR DEĞER, DÜNYA TARİHİNE DÂHİL OLDU”

Taner Özdemir, çalışmanın önemine ilişkin değerlendirmesinde, “Bu araştırma, Erzurum’un yerel değerlerinin dünya tarihine nasıl dâhil olabildiğini gösteriyor. Sert iklimde, yüksek yaylalarda yetişen Anadolu çoban köpekleri, 1938 yılında Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasında kurulan sıra dışı bir ilişkinin parçası hâline gelmiştir. Acehan’ın çalışması, bu hikâyeyi sağlam bir tarihsel zemine oturtmaktadır” ifadelerini kullandı.

ANADOLU’DAN DÜNYAYA UZANAN SESSİZ BİR BAĞ

Arşiv belgeleri ışığında ortaya konulan bu tarihsel süreç, Erzurum’dan ABD’ye uzanan sessiz ama etkili bir bağın somut göstergesi olarak değerlendiriliyor. Karabaş, Fındık ve ABD’de dünyaya gelen yavruları Joe’nun hikâyesi, Türk-Amerikan ilişkilerinin az bilinen ancak dikkat çekici başlıklarından biri olarak tarihteki yerini alıyor.