İran’da yüksek enflasyon, hayat pahalılığı ve ekonomik krizle başlayan protestolar, 10’uncu gününde daha sert ve yaygın bir tabloya sahne oluyor. 

Ülkenin batısındaki Kirmanşah’ta kent sarayının ateşe verilmesiyle tansiyon zirveye çıkarken, İlam, Tahran ve İsfahan başta olmak üzere birçok kentte gösteriler aralıksız sürüyor. 

Güvenlik güçleri ile protestocular arasında yaşanan çatışmalarda can kayıpları artıyor, yüzlerce kişi gözaltına alınıyor.

KİRMANŞAH’TA GERGİNLİK TIRMANDI

İran’ın Kirmanşah kentinde protestocular, kent sarayını ateşe verdi. Yerel kaynaklardan edinilen bilgilere göre, kentte bulunan çok sayıda kamu binası da gösteriler sırasında yakıldı. Güvenlik güçlerinin kentin bazı bölgelerinde yoğun şekilde konuşlandığı ve belirli alanları ablukaya almaya çalıştığı bildirildi. Buna rağmen halkın sokaklardan çekilmediği, protestoların gece saatlerine kadar sürdüğü aktarıldı.

Kentte zaman zaman silah seslerinin duyulduğu, şiddetli çatışmaların yaşandığı belirtilirken, resmi makamlar olaylara ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapmadı.

İLAM VE ÇEVRESİNDE HALK SOKAKLARDA

Protestoların önemli merkezlerinden biri haline gelen İlam kentinde de gerginlik tırmanıyor. Kent meydanında toplanan kalabalık, kendilerine müdahale eden rejim güçlerine taşlarla karşılık verdi. İlam’a bağlı Malkşahi kentinde ise protestolara katılan gençlerden Muhammed Rıza Karmi’nin hayatını kaybetmesi tepkileri daha da büyüttü.

Boksör olduğu öğrenilen Karmi, 3 Ocak’ta yaşanan olaylarda ağır yaralanarak Humeyni Hastanesi’nde yoğun bakıma alınmıştı. Sabah saatlerinde yaşamını yitirdiği duyurulan Karmi’nin, bir gün önce aynı kentte hayatını kaybeden Fares Mohsen Ağa Muhammedi ile birlikte defnedilmesi bekleniyor. Yerel kaynaklar, Malkşahi’deki çatışmalarda çok sayıda kişinin de yaralandığını bildiriyor.

OKUL ASKERİ ÜSSE DÖNÜŞTÜRÜLDÜ İDDİASI

Hengaw İnsan Hakları Merkezi, İlam’daki Humeyni Hastanesi önünde bulunan Rubaba Kamali Okulu’nun, rejim güçleri tarafından askeri amaçlarla kullanıldığı iddiasını gündeme taşıdı. Merkez, okulun Salı ve Çarşamba günleri tatil edildiğini, güvenlik güçlerinin burayı hem gözetleme noktası hem de karargâh olarak kullandığını açıkladı.

Paylaşılan görüntülerde, hastanenin daha önce de güvenlik güçlerince kuşatıldığı ve avluda bulunan sivillere yakın mesafeden ateş açıldığı öne sürüldü. Bu iddialar, bölgede yaşayan halk arasında endişeyi artırdı.

GÖZALTILAR VE AİLELERİN TEPKİSİ

İsfahan eyaletine bağlı Yazdanshahr’da gözaltına alınan eylemcilerin aileleri, Najafabad Adliyesi önünde bir araya gelerek yetkililere çağrıda bulundu. Aileler, çocuklarının serbest bırakılmaması halinde protestolara toplu şekilde katılacaklarını duyurdu.

Yapılan açıklamanın ardından binlerce kişinin katıldığı bir yürüyüş düzenlendi. Aileler, günlerdir çocuklarından haber alamadıklarını, gözaltı sürecine dair şeffaf bilgi verilmediğini belirterek tepkilerini dile getirdi.

TAHRAN’DA 1979’DAN SONRA BİR İLK

Başkent Tahran’da ise protestolar tarihi bir boyuta ulaştı. Yerel kaynaklar, 1979 İran Devrimi’nden bu yana ilk kez bu ölçekte pazar esnafının kepenk kapatarak sokağa çıktığını aktardı. Büyük Pazar’da başlayan eylemler kısa sürede Vali Asr, Cumhuri ve İnkılap caddelerine yayıldı.

Güvenlik güçleri, protestolara biber gazı ve gaz bombalarıyla müdahale etti. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, esnaf ve vatandaşların ara sokaklara dağıldığı, kent merkezinde uzun süre gerginliğin sürdüğü görüldü.

CAN KAYBI VE GÖZALTI SAYISI ARTIYOR

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), ülke genelinde devam eden protestolarda can kaybının arttığını açıkladı. Ajansın verilerine göre, 31 eyaletin 27’sinde 257 farklı noktada süren gösterilerde en az 35 kişi hayatını kaybetti. Hayatını kaybedenler arasında 4 çocuk ve 2 güvenlik görevlisinin bulunduğu bildirildi.

Ayrıca protestoların başladığı günden bu yana bin 200’den fazla kişinin gözaltına alındığı, yüzlerce protestocu ile güvenlik görevlisinin yaralandığı kaydedildi.

EKONOMİK KRİZ SOKAKLARI HAREKETLENDİRDİ

Protestoların temelinde derinleşen ekonomik kriz bulunuyor. İran riyalinin dolar karşısında 140 bin seviyesini aşması, temel gıda ve tüketim ürünlerinde sert fiyat artışlarına yol açtı. Yüksek enflasyon ve alım gücündeki ciddi düşüş, özellikle esnaf ve dar gelirli kesimler üzerinde baskıyı artırdı.

İsrail ile haziran ayında yaşanan ve 12 gün süren savaşın ardından ekonomik koşulların daha da ağırlaştığı belirtilirken, hükümetin aldığı önlemlerin yeterli olmadığı yönündeki eleştiriler artıyor.

HAMANEY’DEN AÇIKLAMA: “İTİRAZ HAKTIR, KAOS KABUL EDİLEMEZ”

İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, protestolara ilişkin yaptığı açıklamada, ekonomik taleplerin haklı olduğunu ancak gösterilerin kargaşaya dönüştürülmesini kabul etmeyeceklerini söyledi. Hamaney, dövizdeki sert dalgalanmanın “normal olmadığını” savunarak, bunun dış güçlerin etkisiyle yaşandığını öne sürdü.

Hamaney ayrıca, “İtiraz etmek bir haktır ancak itiraz ile kargaşa çıkarmak birbirinden farklıdır. Kargaşa çıkaranlara karşı geri adım atmayacağız” ifadelerini kullandı.

PROTESTOLARIN DAHA DA BÜYÜMESİ BEKLENİYOR

Ülke genelinde artan öfke, gözaltılar ve can kayıpları, protestoların kısa sürede sona ermeyeceğine işaret ediyor. Yerel kaynaklar, önümüzdeki günlerde farklı kentlerde yeni gösterilerin düzenlenebileceğini, özellikle esnaf ve gençlerin protestolardaki rolünün artacağını belirtiyor.

İran’da yaşanan gelişmeler, hem bölge ülkeleri hem de uluslararası kamuoyu tarafından yakından izlenmeye devam ediyor.