İran savaşında son 48 saatte Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği daha da azalırken, ABD ile İran arasında yeni bir doğrudan ateşkes açıklanmadı.
ABD güçleri Hürmüz’de insansız deniz aracını ele geçirmeye çalışan iki İran teknesini vurduğunu açıklarken, İran olayla ilgili farklı bir anlatım sundu.
Çin ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile görüşmesinde Washington ve Tahran’a itidal ve yeniden müzakere çağrısı yaptı.
HÜRMÜZ’DE DENİZ GERİLİMİ SÜRÜYOR
PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; ABD ordusu 15 Eylül’de Hürmüz Boğazı çevresinde ABD Donanması’na ait insansız deniz aracını ele geçirmeye çalıştığını açıkladığı iki İran Devrim Muhafızları teknesini imha etti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, olayın Hürmüz’de seyreden insansız deniz aracının İran unsurlarınca ele geçirilme girişimi sırasında yaşandığını bildirdi. İran medyasında ise teknelerin balıkçı tekneleri olduğu ve saldırıda mürettebattan bazı kişilerin kaybolduğu yönünde farklı bir anlatım yer aldı. Olayın tüm ayrıntıları bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
HÜRMÜZ’DEN GEÇEN GEMİ SAYISI DÜŞTÜ
Hürmüz Boğazı’ndaki ticari hareketlilik savaşın başından bu yana en düşük seviyelerden birinde kalmaya devam ediyor.
Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı 15 Eylül tarihli bilgilere göre 14 Eylül Pazartesi günü Hürmüz’den yalnızca dört emtia gemisi geçti. Bir gün önce bu sayı 10 olarak kaydedilmişti. Verilerin, takip cihazlarını kapatan gemileri kapsamaması nedeniyle gerçek geçiş sayısının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Umman Deniz Güvenlik Merkezi de Panama bayraklı Elgaia adlı tankerin daha önceki bir saldırının ardından alev alması nedeniyle limana çekildiğini açıkladı. 23 mürettebatın tahliye edildiği, iki kişi için arama çalışmalarının sürdüğü bildirildi. Saldırının faili konusunda resmi olarak kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor.
ÇİN’DEN İRAN-ABD GÖRÜŞMELERİ İÇİN ÇAĞRI
Diplomasi cephesindeki en önemli yeni gelişme Çin’den geldi.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, 16 Eylül’de Pekin’de İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile yaptığı görüşmede İran ve ABD’ye itidal çağrısında bulundu. Wang, tarafların daha önce Pakistan’da oluşturulan mutabakat zeminine dönmesini ve yeniden kapsamlı görüşmelere başlamasını istedi.
Çin ayrıca Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının uluslararası enerji taşımacılığının istikrarı açısından gerekli olduğunu belirtti.
Bu temas, son 48 saatte doğrudan ABD-İran müzakeresi anlamına gelmiyor. Washington ve Tahran arasında yeni bir ateşkes veya kapsamlı anlaşma açıklanmış değil.
KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İRAN ARASINDAKİ TOPLANTI ERTELENDİ
Hürmüz’de geçiş güvenliğini görüşmek üzere Körfez ülkeleri ile İran arasında yapılması planlanan toplantının ertelenmesi diplomasi açısından olumsuz bir gelişme olarak öne çıktı.
Planlanan toplantının ertelenmesiyle birlikte Hürmüz’de geçici bir denizcilik düzenlemesi konusunda kısa vadede ortak bir çerçeve oluşturulamadı. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise tarafların karşılıklı saldırıları durdurması ve boğazdaki seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanması çağrısını sürdürdü.
SUUDİ ARABİSTAN’DA HUSİ SALDIRILARI SÜRÜYOR
Savaşın bölgesel etkileri Yemen ve Suudi Arabistan hattında da genişliyor.
Suudi öncülüğündeki koalisyon, 15 Eylül’de Yemen’deki Husilere yönelik hava saldırılarını sürdürürken, Husilerin de Suudi Arabistan’a füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenlediği bildirildi. Suudi makamları salı akşamı Mekke’nin güneyinde bir Husi İHA’sının engellendiğini açıkladı.
Husiler Mekke’yi hedef aldıkları iddiasını reddederken, Suudi Arabistan’daki diğer saldırıların bir bölümünün sorumluluğunu üstlendi. Riyad yönetimi Mekke’nin güvenliğini kırmızı çizgi olarak nitelendirdi.
BABU’L MENDEB’DE BM GÜVENLİK KONSEYİ GÜNDEMİ
Yemen’deki çatışmaların Babu’l Mendeb çevresindeki deniz trafiğine etkisi de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin gündemine taşındı.
Babu’l Mendeb’den geçen emtia gemilerinin sayısı 14 Eylül’de 21’e geriledi; bir önceki gün bu sayı 28 olarak kaydedilmişti. Fransa’nın talebiyle BM Güvenlik Konseyi’nde bölgedeki kötüleşen güvenlik durumu ele alındı.
Hürmüz ve Babu’l Mendeb’deki eş zamanlı riskler, Körfez petrolünün alternatif güzergâhlardan taşınmasını da zorlaştırıyor.
PETROL FİYATLARI 108 DOLARIN ÜZERİNDE
Enerji piyasalarında son 48 saatte yüksek fiyat baskısı devam etti.
Brent petrol 15 Eylül’de günü 108,75 dolar seviyesinde tamamladı. ABD Batı Teksas türü ham petrolü WTI ise 105,83 dolara yükseldi. Artışta Suudi Arabistan’ın Yanbu ihracat merkezindeki yüklemelerin durması ve Avrupa’ya bazı sevkiyatların iptal edilmesi etkili oldu.
16 Eylül’de Suudi Arabistan’ın Umman’ın Sohar Limanı üzerinden daha fazla petrol sevkiyatı sunmaya başlaması arz endişelerini kısmen azalttı. Brent 108,16 dolar, WTI 104,63 dolar seviyesine geriledi. Buna karşın Avrupa’da dizel fiyatlarının rekor seviyelere yakın seyrettiği bildirildi.
Fiziki petrol piyasasında ise fiyat baskısı daha yüksek. Avrupa’daki bazı yakın vadeli petrol kargolarının fiyatı 15 Eylül’de 130 doların üzerine çıkarken, Kuzey Denizi Forties petrolü 136,75 dolara kadar yükseldi.
SUUDİ PETROLÜ İÇİN ALTERNATİF GÜZERGÂHLAR BASKI ALTINDA
Hürmüz Boğazı’nın uzun süredir sınırlı kullanılması nedeniyle önem kazanan Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattının saldırı sonrası devre dışı kalması enerji piyasalarındaki riski artırıyor.
Reuters, hattın küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 4’üne denk gelen miktarı etkileyebileceğini bildirirken, Suudi Arabistan’ın alternatif olarak Umman üzerinden sevkiyatı artırmaya başladığını aktardı.
ABD’DEN YENİ YAPTIRIM BASKISI
Washington’ın İran’a yönelik ekonomik baskısı da sürüyor.
ABD Hazine Bakanlığı 14 Eylül’de Rusya’nın büyük bankalarından VTB Bank’a İran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu gerekçesiyle yeni yaptırımlar uyguladı. Washington, VTB’nin İran’daki yaptırım uygulanan finans kuruluşlarıyla muhabir bankacılık ilişkileri kurduğunu ve İran ile Rusya arasındaki ticarette alternatif ödeme mekanizmalarının oluşturulmasına yardımcı olduğunu ileri sürdü.
ABD ayrıca Çin ile İran arasındaki finansal ve ticari bağlantıları da yakından izliyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile hafta sonunda İran’ın Çin’le finansal ilişkilerini görüşmesi bekleniyor.
ÖNEMLİ YENİ GELİŞME: DİPLOMASİ KANALI TAMAMEN KAPANMIŞ DEĞİL
Son 48 saatte savaşın sona ermesini sağlayacak yeni bir ateşkes veya doğrudan ABD-İran anlaşması ortaya çıkmadı. Buna karşılık Çin’in Pekin’de İran’la yaptığı görüşmede yeniden müzakere çağrısı yapması, diplomasi kanalının tamamen kapanmadığını gösteren en önemli gelişme oldu.
16 Eylül itibarıyla askeri cephede Hürmüz’de iki İran teknesinin ABD tarafından imha edilmesi, bölgesel cephede Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları ve Mekke çevresindeki güvenlik alarmı öne çıkıyor. Hürmüz’de ticari trafik düşük kalırken, petrol fiyatları 108 dolar civarında seyrediyor. Çin’in yeniden müzakere çağrısı ise son 48 saatin diplomasi açısından en önemli yeni başlığı olarak öne çıkıyor.