İran ile ABD arasındaki savaşta 18 Eylül itibarıyla Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiği düşük seviyede kalırken, yeni diplomatik temas arayışları öne çıktı.
Perşembe günü Hürmüz’den yalnızca dört emtia gemisi geçerken, Çin İran ve ABD’ye yeniden görüşme çağrısı yaptı; Washington ise askeri seçenekleri gündemde tutuyor.
Enerji piyasalarında arz endişeleri sürmesine rağmen Brent petrol 103 dolar seviyesine geriledi, ABD ise İran’ın finansal ağlarına yönelik yaptırım politikasını genişletiyor.
HÜRMÜZ’DE TİCARİ TRAFİK DÜŞÜK SEVİYEDE
PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; Kpler’ın öncü verilerine göre 17 Eylül Perşembe günü Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca dört emtia gemisi geçti. Bir önceki gün bu sayı altı, son 10 günlük ortalama ise 16 gemi olarak kaydedildi.
Bazı gemilerin güvenlik gerekçesiyle takip cihazlarını kapatması nedeniyle gerçek geçiş sayısının daha yüksek olabileceği belirtiliyor. Buna rağmen mevcut veriler, savaş öncesinde küresel petrol ve doğal gaz taşımacılığının yaklaşık 5’te 1’inin gerçekleştiği Hürmüz’de ticari hareketliliğin ciddi biçimde azaldığını ortaya koyuyor.
Hürmüz’ün yanı sıra Babu’l Mendeb’de de trafik düşüşü yaşanıyor. Aynı gün bu geçiş noktasından 23 emtia gemisinin geçtiği, 10 günlük ortalamanın ise 26 olduğu bildirildi.
ÇİN’DEN WASHINGTON VE TAHRAN’A YENİ ÇAĞRI
Diplomasi cephesinde Çin’in girişimleri öne çıktı.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile görüşmesinin ardından İran ve ABD’ye itidal çağrısı yaptı. Pekin, tarafların Haziran ayında imzalanan geçici anlaşma zeminine dönerek kapsamlı görüşmelere başlamasını ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını istedi.
Wang Yi ayrıca ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile yaptığı telefon görüşmesinde de İran dosyasını gündeme getirdi. Çin, Washington ve Tahran arasında diplomatik temasların yeniden kurulması gerektiğini savunurken, Pekin’in yaklaşımı henüz yeni bir ABD-İran müzakeresine dönüşmüş değil.
ABD’DEN YENİ ASKERİ OPERASYON SİNYALİ
ABD Başkanı Donald Trump, İran konusunda yeni bir askeri karar aşamasında olduğunu açıkladı.
Trump, İran’a yönelik geniş çaplı saldırıların yeniden başlatılıp başlatılmayacağı konusunda değerlendirme yaptığını belirtirken, Tahran’ın anlaşma için henüz hazır olmadığını savundu. Washington yönetimi, olası bir anlaşmanın ABD açısından kabul edilebilir koşullar içermesi gerektiğini vurguluyor.
İran tarafında ise savaşın sürdürülmesine ilişkin askeri ve siyasi açıklamalar devam ediyor. Tahran, Hürmüz’deki kontrolünü ve deniz geçişlerine ilişkin kendi güvenlik düzenlemelerini koruyacağını bildiriyor.
HÜRMÜZ’DE YENİ TANKER GERİLİMİ
İran, Hürmüz Boğazı’nda Togo bayraklı Trend adlı petrol tankerini hedef aldığını açıkladı.
İran Devrim Muhafızları, tankerin boğazdan izinsiz geçmeye çalıştığını ileri sürerken, İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları birimi bölgede bazı tankerlerin bilinmeyen mühimmatlarla vurulduğunu ve yangın çıktığını bildirdi.
Saldırıların sorumluluğu ve olayların tüm ayrıntıları bağımsız kaynaklarca kesinleştirilmiş değil.
ENERJİ PİYASALARINDA PETROL GERİLEDİ
Hürmüz’deki düşük gemi trafiğine rağmen petrol fiyatlarında hafta sonuna doğru gerileme görüldü.
Reuters verilerine göre Brent petrol 18 Eylül Cuma günü 1,65 dolar düşerek varil başına 103,17 dolara, ABD Batı Teksas türü ham petrolü ise 61 sent gerileyerek 101,30 dolara indi. Brent, böylece haftalık bazda yaklaşık yüzde 1,4 düşüşe yöneldi.
Fiyatlardaki gerilemede Suudi Arabistan’ın Umman üzerinden petrol sevkiyatını artırması, ABD, Singapur ve Avrupa’daki petrol ürünleri stoklarının yükselmesi ve Çin’in rafine petrol ihracatındaki artış etkili oldu. Hürmüz’deki deniz taşımacılığı riski ise devam ediyor.
İRAN’IN DOĞAL GAZ ÜRETİM KAPASİTESİ BASKI ALTINDA
Savaşın İran enerji altyapısı üzerindeki etkileri de gündemde.
İranlı yetkililerin verdiği bilgilere göre saldırılar, ülkenin günlük yaklaşık 650 milyon metreküplük savaş öncesi doğal gaz üretim kapasitesinin yaklaşık 230 milyon metreküplük bölümünü devre dışı bıraktı. Bu, kapasitenin 3’te 1’inden fazlasına karşılık geliyor.
Tahran yönetimi kış öncesinde konutların ısınması, elektrik santrallerinin çalışması ve sanayi tesislerinin doğal gaz ihtiyacının karşılanması arasında denge kurmaya çalışıyor.
ABD’DEN İRAN’IN FİNANSAL AĞLARINA YAPTIRIM
Washington yönetimi İran’ın yaptırımları aşmak için kullandığını öne sürdüğü finansal kanalları hedef almaya devam ediyor.
ABD Hazine Bakanlığı, İranlı iş insanı Babak Zencani ile bağlantılı BitBank adlı kripto para borsasına ve bağlantılı kişi ve kuruluşlara yaptırım uyguladı. Washington, söz konusu ağın İran’ın yaptırım baskısını aşmasına ve Devrim Muhafızları’na para aktarılmasına yardımcı olduğunu ileri sürdü.
BM’DE İRAN YAPTIRIMLARI KONUSUNDA AYRIŞMA
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde Rusya ve Çin, İran’a yönelik uluslararası yaptırımların ihlallerini izleyen uzman heyetinin görev süresinin uzatılmasını öngören kararı veto etti.
Kararın reddedilmesiyle bağımsız izleme mekanizmasının devamına ilişkin düzenleme yürürlükten kalkarken, ABD ve Batılı ülkeler karara tepki gösterdi. Rusya ve Çin ise İran dosyasının diplomasi yoluyla ele alınması gerektiğini savundu.
YEMEN’DE HUSİLER ÜZERİNDE ÇİN BASKISI
Savaşın bölgesel etkileri Babu’l Mendeb çevresinde de sürüyor.
Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Çin, Suudi Arabistan’ın talebi üzerine İran’dan Yemen’deki Husilerin faaliyetlerini sınırlamasını istedi. Riyad yönetimi, Husilerin Kızıldeniz kıyısı ve Babu’l Mendeb çevresindeki ilerleyişinin petrol ihracatı ile deniz taşımacılığı üzerindeki riskleri artırması nedeniyle Pekin’den yardım talep etti.
Çin’in İran’dan bu yönde talepte bulunması, Pekin’in Tahran üzerindeki ekonomik ve diplomatik etkisini bölgesel gerilimin azaltılması amacıyla kullanma arayışını gösteriyor. İran’ın bu çağrıya ilişkin kabul veya uygulama kararı verdiğine dair doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
18 Eylül itibarıyla ABD ile İran arasında yeni bir ateşkes veya kapsamlı anlaşma açıklanmadı. Hürmüz’de ticari trafik düşük kalırken Çin’in diplomatik girişimleri sürüyor; enerji piyasalarında ise Suudi Arabistan’ın alternatif sevkiyatları ve artan stoklar petrol fiyatlarındaki yükseliş baskısını kısmen sınırlıyor.