İran’ın Bahreyn’deki ABD üssüne İHA saldırısı, Körfez’de gerilimi yeniden artırırken hava savunma sistemleri yeni saldırıları önledi.
Yemen’de hükümet güçlerinin Babülmendep’ten çekilmesi, Husilerin Kızıldeniz girişindeki etkisini artırırken Aden’i baskı altına aldı.
İran Dışişleri Bakanı’nın Umman ziyareti diplomasi trafiğini canlandıracak; petrol fiyatları ise arz fazlası beklentisiyle geriledi.
BAHREYN’DE ABD ÜSSÜNE YENİ İHA SALDIRISI
İran ile ABD arasındaki askeri gerilim, Körfez’de yeniden tırmandı. İran Devrim Muhafızları, 15 Kasım Pazar günü Bahreyn’de bulunan ABD askeri tesisine altı insansız hava aracıyla saldırı düzenlediğini açıkladı. İran tarafı, saldırının ABD’nin İran’daki hedeflere yönelik operasyonlarına karşılık gerçekleştirildiğini bildirdi.
Bahreyn yönetimi, hava savunma sistemlerinin İran kaynaklı saldırıları önlediğini duyurdu. Saldırı sırasında ülkede sirenler çalarken yurttaşlara güvenli bölgelere geçmeleri yönünde uyarılar yapıldı. Reuters ve uluslararası basına yansıyan bilgilere göre saldırıda can kaybı veya hasar bildirimi yapılmadı.
İran’ın 13 Kasım’da Bahreyn’deki erken uyarı radarını hedef aldığı yönündeki önceki açıklaması da ABD tarafından doğrulanmadı. ABD ordusu, o saldırı girişiminde iki İran İHA’sının etkisiz hale getirildiğini ve herhangi bir hasar oluşmadığını bildirmişti.
Bahreyn, ABD Deniz Kuvvetleri 5. Filosu’nun bölgedeki önemli askeri merkezlerinden birine ev sahipliği yapıyor. Bu nedenle saldırı girişimleri, İran-ABD geriliminin Körfez ülkelerine yayılma riskini yeniden gündeme taşıyor. Reuters +1
YEMEN’DE BABÜLMENDEP CEPHESİNDE GERİLEME
Yemen’de Suudi Arabistan destekli hükümet güçleri, stratejik Babülmendep Boğazı çevresindeki bazı mevzilerinden çekildi. Reuters’ın 15 Kasım tarihli haberine göre hükümet yanlısı Güney Silahlı Kuvvetleri, Taiz vilayetinin batısındaki Dübab Havalimanı ve Babülmendep çevresinden birliklerini Aden’i ve komşu bölgeleri savunmak amacıyla geri çekti.
Bu karar, Husilerin Kızıldeniz kıyısında eylül ayında elde ettiği kazanımları geri almaya yönelik altı haftalık karşı harekâtın önemli bir gerileme yaşadığını gösteriyor. Hükümet güçlerinin Aden’in yaklaşık 150 kilometre batısındaki El-Sukya bölgesine yeniden konuşlandığı, kıyı hattındaki bazı noktalarda ise çatışmaların sürdüğü bildirildi.
Husiler, 15 Kasım’da Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı’nı, bir finans merkezini ve Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattındaki iki pompa istasyonunu hedef aldıklarını öne sürdü. Suudi Arabistan yönetimi bu saldırı iddialarını haberin hazırlandığı sırada doğrulamadı.
Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat riskleri nedeniyle günlük yaklaşık 4 milyon varil petrolü Doğu-Batı boru hattı üzerinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na yönlendiriyor. Bu hat üzerindeki pompa istasyonlarının hedef alınması, ülkenin alternatif ihracat güzergâhı açısından doğrudan güvenlik riski oluşturuyor.
Yemen’deki çatışmaların insani sonuçları da ağırlaşıyor. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre ülkede yeni çatışmalar nedeniyle yerinden edilen yaklaşık 300 bin kişinin yarısına yakını Taiz çevresinde bulunuyor. Kuşatma altındaki bölgelerde yardım sevkiyatının aksadığı ve sivillerin güvenli biçimde bölgeden ayrılamadığı bildiriliyor. Reuters +1
İRAN DIŞİŞLERİ BAKANI UMMAN’A GİDİYOR
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin 17 Kasım Salı günü Umman’ın başkenti Maskat’ta temaslarda bulunması bekleniyor. İran devlet haber ajansı IRNA’nın bildirdiği ziyarette Arakçi’nin Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi ile görüşeceği açıklandı.
Görüşmelerin ikili ilişkiler, bölgesel gelişmeler ve uluslararası meseleler üzerinde yoğunlaşması bekleniyor. Umman, Hürmüz Boğazı’nın güney kıyısında bulunması ve geçmişte ABD ile İran arasındaki temaslarda arabuluculuk üstlenmesi nedeniyle diplomatik süreçte önemli bir konumda.
Ancak Maskat ziyareti, ABD ile İran arasında doğrudan müzakerelerin yeniden başladığı anlamına gelmiyor. İran Ulusal Güvenlik Konseyi üyesi Muhsin Rızai, 10 Kasım’da yaptığı açıklamada Washington ile yürütülen bir müzakere bulunmadığını söylemiş, Tahran’ın görüşmelere dönmek için ABD’den bazı koşullarına açık yanıt beklediğini belirtmişti.
İran’ın talepleri arasında yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıklara erişim ve savaşın ekonomik sonuçlarına ilişkin düzenlemeler bulunuyor. Washington ise nükleer program konusunun görüşmelerin başlangıcında ele alınmasını istiyor. Umman’daki temasların bu görüş ayrılıklarını ne ölçüde azaltacağı henüz belli değil. muscatdaily.com +2
HÜRMÜZ’DE TANKER GÜVENLİĞİ BELİRSİZLİĞİNİ KORUYOR
Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere yönelik saldırı ve mayın iddiaları deniz taşımacılığını etkilemeyi sürdürüyor. İran donanması, 16 Kasım Pazartesi günü boğazın doğusunda bir petrol tankerinin deniz mayınına çarptıktan sonra alev aldığını duyurdu. Reuters, İran kaynaklı bu açıklamayı bağımsız olarak doğrulayamadığını bildirdi.
İran Devrim Muhafızları da bir gün önce iki tankerin deniz mayınlarına çarparak yandığını ileri sürmüştü. Gemilerin kimlikleri, hasarın boyutu ve olayların meydana geliş biçimi konusunda bağımsız doğrulama bulunmuyor.
Reuters’ın değerlendirmesine göre Körfez’den petrol sevkiyatı savaş öncesindeki seviyelere yaklaşmış olsa da tankerlerin karşı karşıya kaldığı saldırı riski, sigorta ve deniz taşımacılığı maliyetlerini yüksek tutuyor. Bu durum, sevkiyat miktarındaki toparlanmanın deniz ticaretindeki güvenlik sorunlarını tamamen ortadan kaldırmadığını gösteriyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, Yemen’de Husilerin Babülmendep çevresindeki ilerleyişiyle birlikte değerlendiriliyor. İki stratejik geçiş noktasındaki güvenlik riskleri, Körfez petrolünün dünya pazarlarına ulaştırılmasında alternatif güzergâhların önemini artırıyor. Reuters +1
PETROL FİYATLARI ARZ FAZLASI BEKLENTİSİYLE GERİLEDİ
Ortadoğu’daki askeri gelişmelere rağmen petrol piyasalarında 16 Kasım Pazartesi günü düşüş görüldü. Reuters’ın saat 07.27 Türkiye saati itibarıyla aktardığı verilere göre Brent petrolün varil fiyatı 95,30 dolara, ABD tipi Batı Teksas petrolü (WTI) ise 88,34 dolara geriledi.
Fiyatlardaki düşüşte, küresel petrol arzının yılın son çeyreğinde talebi aşacağı beklentisi etkili oldu. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), dördüncü çeyrekte günlük petrol arzının 105 milyon varile ulaşacağını ve talebin yaklaşık 1,7 milyon varil üzerinde gerçekleşeceğini öngörüyor.
IEA ayrıca üye ülkelerin acil durum rezervlerinden şubat ayı sonuna kadar piyasaya 71 milyon varil petrol sunacağını bildirdi. Bu miktarın 15 milyon varillik bölümünü dizel yakıt oluşturuyor.
Çin’deki rafineri faaliyetlerinin ekim ayında aylık bazda yüzde 2, yıllık bazda ise yüzde 8,1 gerilemesi de talep beklentilerini aşağı çekti. Buna karşılık Hürmüz Boğazı’ndaki tanker güvenliği sorunları ve yüksek navlun maliyetleri, petrol fiyatları üzerindeki risk baskısını koruyor.
Piyasadaki düşüş, bölgedeki çatışmaların sona erdiği anlamına gelmiyor. Enerji sevkiyatlarının toparlanması ile deniz taşımacılığındaki güvenlik koşullarının normalleşmesi birbirinden farklı süreçler olarak ilerliyor. Reuters
KANADA’DAN İRAN’A 11 YENİ YAPTIRIM
İran’a yönelik yaptırım politikasında son dikkat çeken adım Kanada’dan geldi. Ottawa yönetimi, 10 Kasım’da İran’ın nükleer faaliyetlerine ve balistik füze programına katkı sağladığını öne sürdüğü 11 kuruluşu yeniden yaptırım listesine aldı.
Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand, kararın İran’ın finansmana ve hassas teknolojiye erişimini sınırlandırmayı amaçladığını açıkladı. Yaptırım listesinde İran Ulusal Petrol Şirketi, İran Ulusal Tanker Şirketi, bazı nükleer yakıt kuruluşları ve bankalar da bulunuyor.
Kanada, söz konusu kuruluşları 2015’teki nükleer anlaşmanın ardından 2016 yılında yaptırım listesinden çıkarmıştı. Ottawa yönetimi, İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile iş birliği yükümlülüklerini yerine getirmediğini savunarak yeni kararı aldığını bildirdi. Tahran ise nükleer programının barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü belirtiyor.
ABD Hazine Bakanlığı da 15 Ekim’de İran’ın uluslararası finans ve gölge bankacılık ağlarını hedef alan yeni bir yaptırım adımı açıklamıştı. Bu kapsamda İran’ın yaptırımları aşmasına yardımcı olduğu öne sürülen Irak merkezli bir banka ve bağlantılı finansal ağlar hedef alınmıştı.
Yaptırım baskısının genişlemesi, İran’la ticaret yapan şirketler ve finans kuruluşları açısından uyum risklerini artırıyor. Özellikle dolar üzerinden işlem yapan bankalar, enerji ticareti ve deniz taşımacılığı şirketleri bakımından yaptırım listelerinin düzenli biçimde kontrol edilmesi önem taşıyor. Reuters +1
GAZZE’DE HASTANE SALDIRISINA 18 ÜLKEDEN TEPKİ
Gazze Şeridi’nde ateşkes düzenlemesine rağmen İsrail saldırıları ve insani yardım erişimine ilişkin sorunlar devam ediyor. 12 Kasım’da Han Yunus’taki Nasser Tıp Kompleksi’nin ameliyat bölümüne düzenlenen İsrail hava saldırısında altı kişi hayatını kaybetti. Associated Press’in haberine göre ölenler arasında bir cerrah ve 13 yaşında bir çocuk da bulunuyor; saldırıda ameliyathaneler ve hasta servisleri zarar gördü.
İsrail ordusu, hastane yerleşkesinde Hamas mensuplarını hedef aldığını ileri sürdü. Ancak saldırıda hedef alındığı belirtilen kişinin öldürülüp öldürülmediğine ilişkin bilgi paylaşılmadı ve iddiayı destekleyen kanıt sunulmadı.
Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 18 ülkenin dışişleri bakanları, 14 Kasım’da yayımladıkları ortak açıklamayla saldırıyı kınadı. Açıklamada sağlık kuruluşları ve sağlık çalışanlarının uluslararası insancıl hukuk kapsamında özel korumaya sahip olduğu hatırlatılarak ateşkesin uygulanması ve insani yardımların Gazze’ye kesintisiz ulaştırılması istendi.
Ortak açıklamada kış koşulları yaklaşırken çadır, barınma malzemesi ve tıbbi ürünlerin girişindeki kısıtlamaların Gazze’deki insani krizi ağırlaştırdığı da belirtildi. AP News +1
SURİYE’DE CARAMANA’DA BOMBALI SALDIRI
Suriye’nin başkenti Şam’ın güneyindeki Ceramana banliyösünde 14 Kasım Cumartesi akşamı bomba yüklü bir araç patladı. Associated Press’in Suriye İçişleri Bakanlığına dayandırdığı habere göre patlamada aralarında bir çocuğun da bulunduğu iki kişi hayatını kaybetti, en az bir kişi yaralandı.
Bir batarya fabrikasının yakınında meydana gelen patlamanın ardından güvenlik güçleri bölgede önlem aldı ve soruşturma başlatıldı. Saldırının sorumluluğunu üstlenen bir grup olduğuna ilişkin doğrulanmış açıklama bulunmuyor.
Başkent çevresindeki patlama, Suriye’de yönetim değişikliğinin ardından güvenlik alanında devam eden sorunları yeniden gündeme taşıdı. AP News
TÜRKİYE AÇISINDAN ENERJİ, TİCARET VE GÜVENLİK RİSKİ
Türkiye açısından Ortadoğu’daki gelişmelerin üç temel etkisi bulunuyor: enerji maliyetleri, uluslararası ticaret güzergâhlarının güvenliği ve sınır çevresindeki siyasi-askeri istikrar.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 23 Ekim’de İstanbul’da düzenlenen R4 ve R4+E3 dışişleri bakanları toplantısının ardından yaptığı açıklamada, İran’a yönelik yeni bir askeri müdahalenin savaşı bölge geneline yayabileceği uyarısında bulunmuştu. Fidan, askeri müdahalenin çözüm olmadığını belirterek diplomatik sürecin önemine dikkat çekmişti.
Ankara, Hürmüz Boğazı’nda güvenli ve kesintisiz geçişin sağlanmasını da savunuyor. Dışişleri Bakanı Fidan, 15 Eylül’de yaptığı açıklamada boğazda savaş öncesindeki serbest geçiş düzenine dönülmesi gerektiğini belirtmişti. Milli Savunma Bakanlığı da 17 Eylül’de Husilerin Kızıldeniz ve Babülmendep çevresindeki tehditlerinin uluslararası deniz ticaretini ve küresel istikrarı olumsuz etkilediği uyarısında bulunmuştu.
Petrol fiyatlarının gerilemesi Türkiye’nin enerji ithalat maliyetleri açısından olumlu bir gelişme. Ancak Hürmüz ve Babülmendep çevresinde güvenlik risklerinin sürmesi, navlun ve sigorta giderleri üzerinden dış ticaret maliyetlerini etkileyebilir. Yaptırımların genişlemesi ise İran bağlantılı işlemler yürüten şirketler ve finans kuruluşları için ek denetim ihtiyacı doğuruyor.
Türkiye’nin 14 Kasım’da Gazze’deki hastane saldırısına ilişkin 18 ülkenin ortak açıklamasına katılması da Ankara’nın bölgesel diplomasi ve insani yardım gündemindeki tutumunu ortaya koyuyor. Son Dakika Haberleri +3
ÖNÜMÜZDEKİ GÜNLERDE İZLENECEK GELİŞMELER
17 Kasım’da yapılması beklenen Arakçi-El-Busaidi görüşmesi, İran’ın diplomatik temaslarının seyri bakımından takip edilecek ilk başlık olacak. Bahreyn’deki yeni saldırı girişimlerinin ardından ABD’nin askeri ve diplomatik tutumu da önem taşıyor.
Yemen’de Babülmendep çevresindeki askeri hareketlilik, Husilerin Aden yönünde ilerleyip ilerlemeyeceği ve Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattına yönelik saldırı iddialarına vereceği yanıt, deniz taşımacılığı güvenliğini etkileyebilecek gelişmeler arasında bulunuyor.
Hürmüz’deki tanker olaylarının bağımsız biçimde doğrulanması, petrol sevkiyatlarının seyri ve uluslararası piyasalarda arz fazlası beklentisinin güçlenip güçlenmeyeceği de izlenecek. Gazze’de ateşkesin uygulanması ve insani yardım girişinin artırılmasına ilişkin diplomatik girişimler gündemdeki yerini koruyor.