Van Gölü kıyısında yaz boyunca yüzen çocukların saçlarında görülen renk açılması dikkat çekerken, bilimsel araştırmalar saç pigmentlerinin ışığa maruz kaldığında parçalanabildiğini gösteriyor.
Van Gölü’nün yüksek alkaliliğe sahip sodalı suyu ile yoğun güneş ışınlarına maruz kalmanın birlikte saç rengindeki değişimde rol oynayabileceği değerlendiriliyor.
Ancak mevcut bilimsel çalışmalar, saçların sararmasını doğrudan Van Gölü suyuna bağlayan bir sonuç ortaya koymuyor; renk açılmasında güneş ışığının etkisi daha güçlü bilimsel dayanağa sahip.
SAÇ PİGMENTLERİ IŞIKTAN ETKİLENİYOR
PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; yaz aylarında Van Gölü’nde sık sık yüzen çocukların saçlarında görülen sararma, özellikle göle düzenli girenlerde daha belirgin hale geliyor.
Saç rengini oluşturan temel pigmentlerden melanin, güneş ışığına maruz kaldığında fotokimyasal süreçlerle parçalanabiliyor. Bilimsel araştırmalarda görünür ışık ve ultraviyole (UV) ışığın saç melanininde değişime neden olabildiği ve saç renginin açılmasına yol açabildiği ortaya konuldu.
Bu nedenle yaz aylarında uzun süre güneşe maruz kalmak, özellikle koyu renkli saçlarda zamanla daha açık tonların ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
VAN GÖLÜ’NÜN SUYU YÜKSEK ALKALİLİ
Van Gölü, dünyanın en büyük sodalı gölü olarak biliniyor. Bilimsel çalışmalarda göl suyunun pH değerinin yaklaşık 9,5-9,8 seviyesinde olduğu ve yüksek alkalilik ile tuzluluk içerdiği belirlenmiş durumda.
2025 yılında yayımlanan bir araştırmada Van Gölü yüzey suyundan alınan örnekte pH 9,73, tuzluluk ise 21,3 promil olarak ölçüldü. Aynı çalışmada yüksek sodyum ve potasyum konsantrasyonları da kaydedildi.
Göl suyunun bu kimyasal özellikleri saç telinin yapısını ve yüzeyindeki maddeleri etkileyebilir. Ancak bilimsel literatürde Van Gölü suyunun tek başına çocukların saçını sarıya çevirdiğini gösteren doğrudan bir çalışma bulunmuyor.
GÜNEŞ ETKİSİ DAHA GÜÇLÜ BİR AÇIKLAMA
Saçın güneşe maruz kalmasıyla meydana gelen renk değişimi bilimsel olarak fotodegradasyon olarak tanımlanıyor. Araştırmalar, ışığın saç içerisindeki melanin pigmentlerini etkileyerek renk açılmasına yol açabildiğini gösteriyor. UV ışınlarının ise saçın protein yapısında da hasara neden olabildiği belirlenmiş durumda.
Bu nedenle Van Gölü’nde uzun süre yüzen çocuklarda gözlenen sararmanın, göl suyundan çok güneşe maruz kalma ve saçın ıslanması-kuruması gibi koşulların birlikte etkisiyle ortaya çıkması daha temkinli bir bilimsel açıklama olarak öne çıkıyor.
YAYLIAKA’DA YILLARDIR GÖZLEMLENİYOR
Van Gölü’nde balıkçılık yapan Ahmet Çıkla, özellikle Yaylıyaka Mahallesi’nde yaz aylarında çocukların saçlarındaki renk değişiminin belirgin şekilde görüldüğünü söyledi.
Çıkla, çocukların tatil döneminde günde bir veya iki kez göle girmesiyle yaklaşık 4 hafta içerisinde saçlarının sarardığını belirterek, kendisinin de çocukluk döneminden bu yana benzer bir değişimi gözlemlediğini ifade etti.
Çocuklar da yaz aylarında göle girdikçe saçlarının koyu tonlardan sarıya doğru açıldığını, kış döneminde ise saçlarının zamanla eski rengine döndüğünü belirtiyor.
BİLİMSEL OLARAK KESİNLEŞTİRİLMİŞ BİR “VAN GÖLÜ ETKİSİ” YOK
Van Gölü’nün yüksek alkaliliğe sahip suyu ile yaz güneşinin aynı anda etkili olması, çocukların saçlarında görülen renk değişiminin dikkat çekici bir yerel gözlem olarak ortaya çıkmasını sağlıyor.
Bununla birlikte mevcut araştırmalar, saç rengindeki açılmayı esas olarak ışığın melanin üzerindeki etkisiyle açıklıyor. Van Gölü suyunun bu sürece ne ölçüde katkıda bulunduğunun belirlenmesi için doğrudan Van Gölü suyu ve saç örnekleri üzerinde kontrollü bilimsel araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.