Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, idam edilmelerinin 54’üncü yılında Ankara Karşıyaka Mezarlığı’nda anıldı.
Anma programında yapılan konuşmalarda anti-emperyalist mücadele, halkların kardeşliği ve tam bağımsız Türkiye mesajları öne çıktı.
Türkiye’nin birçok kentinde düzenlenen etkinliklerde, “Üç Fidan”ın bıraktığı mücadele mirasının bugün de sürdüğü vurgulandı.
68 KUŞAĞININ SEMBOL İSİMLERİ
Türkiye devrimci hareketinin simge isimleri arasında yer alan Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, idam edilmelerinin 54’üncü yılında Ankara başta olmak üzere birçok kentte düzenlenen etkinliklerle anıldı.
1968 kuşağının öne çıkan isimleri arasında gösterilen üç isim için Ankara Karşıyaka Mezarlığı’nda gerçekleştirilen anma programına çok sayıda gençlik örgütü temsilcisi, siyasi parti üyesi, demokratik kitle örgütü ve yurttaş katıldı.
Anma boyunca sık sık “Yaşasın halkların kardeşliği”, “Denizlere sözümüz devrim olacak” ve “Kahrolsun emperyalizm” sloganları atıldı. Katılımcılar mezarlara kırmızı karanfiller bıraktı.
KARŞIYAKA MEZARLIĞI’NDA ANMA PROGRAMI DÜZENLENDİ
Anma programı, Ankara Karşıyaka Mezarlığı girişinde yapılan konuşmalarla başladı. Etkinlikte konuşan isimler, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın bıraktığı siyasi mirasın bugün de tartışılmaya ve sahiplenilmeye devam ettiğini ifade etti.
Sol Genç adına konuşan Emine Öztürk, üç ismin anti-emperyalist mücadele hattının genç kuşaklar açısından önemini koruduğunu söyledi.
Öztürk konuşmasında, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının emperyalizme, faşizme ve baskıcı yönetim anlayışına karşı mücadele yürüttüklerini belirterek, “Tam bağımsız Türkiye” söyleminin bugün de güncelliğini koruduğunu ifade etti.
Konuşmada ayrıca NATO karşıtı mesajlar da verildi. Temmuz ayında Ankara’da düzenlenmesi planlanan NATO toplantılarına tepki gösterileceği ifade edildi.
“ÜÇ FİDAN” OLARAK HAFIZALARA KAZINDILAR
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, Türkiye siyasi tarihinde “Üç Fidan” olarak anılıyor.
1960’lı yılların sonlarında yükselen öğrenci hareketleri ve toplumsal muhalefet içerisinde öne çıkan üç isim, özellikle bağımsızlıkçı ve anti-emperyalist söylemleriyle dikkat çekti.
Üniversite işgalleri, protestolar ve gençlik örgütlenmeleri içerisinde aktif rol üstlenen Deniz Gezmiş ve arkadaşları, dönemin gençlik hareketlerinin sembol isimleri arasında yer aldı.
Türkiye’de sağ ve sol gruplar arasındaki çatışmaların yoğunlaştığı süreçte Deniz Gezmiş, Sinan Cemgil ve Hüseyin İnan tarafından Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO) kuruldu.
12 MART SONRASI YARGILAMA SÜRECİ BAŞLADI
12 Mart 1971 askeri muhtırasının ardından Türkiye’de muhalif hareketlere yönelik operasyonlar yoğunlaştı.
Ocak 1971’de THKO adına gerçekleştirilen banka soygununun ardından Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan hakkında yakalama kararı çıkarıldı. İki isim “vur emri” ile aranmaya başlandı.
Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan, 12 Mart muhtırasından birkaç gün sonra Sivas’ın Gemerek ilçesinde yakalandı. Hüseyin İnan ise yaklaşık bir hafta sonra Kayseri’de gözaltına alındı.
Üç isim daha sonra Ankara 1 No’lu Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi’nde yargılandı.
Mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun o dönem yürürlükte bulunan 146’ncı maddesi kapsamında üç isim hakkında idam kararı verdi. Söz konusu madde, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçuna idam cezası öngörüyordu.
TBMM’DE SERT TARTIŞMALAR YAŞANDI
Mahkemenin verdiği idam kararı daha sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşüldü.
TBMM’de yapılan görüşmeler sırasında sert tartışmalar yaşandı. Dönemin sağcı milletvekillerinden Mustafa Kubilay İmer’in yaptığı konuşma uzun yıllar hafızalarda kaldı.
Meclis görüşmeleri sırasında “3-3” sloganları arasında yapılan oylamayla Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idam kararları onaylandı.
Karar, Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı Meclis oturumlarından biri olarak kayıtlara geçti.
YILLAR SONRA GELEN PİŞMANLIK AÇIKLAMALARI
İlerleyen yıllarda idam kararına destek veren bazı siyasetçiler kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda pişmanlık duyduklarını dile getirdi.
Adalet Partisi kökenli siyasetçilerden Nahit Menteşe, yıllar sonra yaptığı açıklamada, “Deniz Gezmiş ve arkadaşları konusunda yanlış yaptık” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel de ilerleyen yıllarda yaptığı değerlendirmede, “O günün şartları öyle icap ettiriyordu” dedi.
Bu açıklamalar, Türkiye’de siyasi idamlar, yargı bağımsızlığı ve askeri müdahalelerin etkileri üzerine tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
6 MAYIS 1972 TÜRKİYE TARİHİNİN SEMBOL GÜNLERİNDEN BİRİ OLDU
Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan idam edildiklerinde 25, Hüseyin İnan ise 23 yaşındaydı.
Üç isim, 6 Mayıs 1972 tarihinde Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’nde sabaha karşı idam edildi.
İdamların ardından Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan; bağımsızlık, sosyal adalet ve özgürlük taleplerinin sembol isimleri arasında gösterilmeye devam etti.
Aradan geçen 54 yıla rağmen üç ismin mücadelesi, özellikle gençlik hareketleri ve sol siyasi çevreler açısından önemli bir referans olmaya devam ediyor.
TÜRKİYE’NİN PEK ÇOK KENTİNDE ETKİNLİKLER DÜZENLENDİ
54’üncü yıl kapsamında Türkiye’nin birçok kentinde anma programları, yürüyüşler, forumlar ve basın açıklamaları düzenlendi.
İstanbul’da gençlik örgütleri Taksim’den Dolmabahçe’ye yürüyüş çağrısı yaptı. İzmir’de emek ve gençlik örgütleri tarafından çeşitli etkinlikler planlandı.
Rize’nin Fındıklı ilçesinde denize karanfil bırakılması programı düzenlenirken, Eskişehir’de “6. Koğuş Anma Programı” gerçekleştirildi.
Antalya, Bursa ve Ankara’da da mezar ziyaretleri, forumlar ve kitlesel açıklamalar yapıldı.
“ÜÇ FİDAN”IN MİRASI TARTIŞILMAYA DEVAM EDİYOR
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın temsil ettiği siyasi çizgi, Türkiye’de farklı toplumsal kesimler tarafından farklı biçimlerde değerlendirilmeyi sürdürüyor.
Bir kesim tarafından bağımsızlık ve anti-emperyalist mücadelenin sembolleri olarak görülen üç isim, Türkiye’de muhalif düşüncenin sürekliliği açısından da önemli bir yerde konumlanıyor.
Bugün düzenlenen anma programlarında da yalnızca geçmişin değil, güncel siyasal ve toplumsal tartışmaların da öne çıktığı görüldü.
6 Mayıs tarihi, Türkiye’de yalnızca üç devrimcinin idam edildiği gün olarak değil; özgürlük, bağımsızlık ve demokrasi tartışmalarının yeniden gündeme geldiği sembol tarihlerden biri olarak değerlendirilmeye devam ediyor.