İran savaşı son 48 saatte Hürmüz’den Babu’l Mendeb’e yayılan deniz güvenliği kriziyle yeni ve daha geniş bir bölgesel aşamaya taşındı.
Yemen’de Husilerin stratejik adaları ele geçirmesi ve Suudi petrol hattının kapanması, enerji arzı üzerindeki küresel kaygıları artırdı.
Umman’daki Hürmüz görüşmesinin ertelenmesi diplomaside ilerleme sağlanamadığını gösterirken Brent petrolün varili 107 doların üzerine çıktı.
YEMEN’DE HUSİLERDEN STRATEJİK İLERLEYİŞ
PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; İran ile ABD arasındaki savaşın bölgesel etkileri son 48 saatte Yemen’deki gelişmelerle daha da genişledi.
İran destekli Husiler, Kızıldeniz’in güneyindeki Büyük ve Küçük Haniş adaları ile daha önce ele geçirdikleri Mayun Adası ve Mokha çevresindeki hakimiyetlerini genişletti. Associated Press, bu gelişmenin Babu’l Mendeb çevresindeki deniz yolları üzerinde Husilerin kontrolünü güçlendirdiğini bildirdi.
Husilerin ilerleyişi, İran-ABD savaşının doğrudan tarafları dışındaki aktörlerin de enerji ve ticaret güzergâhları üzerindeki etkisini artırıyor. Babu’l Mendeb, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak kullanılan önemli deniz geçişlerinden biri olduğu için gelişmeler küresel enerji taşımacılığı açısından yakından izleniyor.
SUUDİ ARABİSTAN’DA KRİTİK PETROL HATTI KAPATILDI
Suudi Arabistan, Irak merkezli İran yanlısı unsurlara atfedilen insansız hava aracı saldırısının ardından Doğu-Batı petrol boru hattını geçici olarak kapattı.
Söz konusu hat, Suudi petrolünün Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na taşınmasını sağlayan önemli alternatif güzergâhlardan biri. Hattın devre dışı kalması, Hürmüz’deki aksamanın etkilerini azaltmak için kullanılan alternatif ihracat kapasitesini de baskı altına aldı.
Reuters, hattın kapanmasının ardından küresel petrol arzında yeni bir kesinti endişesinin oluştuğunu ve bunun piyasalardaki fiyat baskısını artırdığını bildirdi.
HÜRMÜZ İÇİN DİPLOMATİK TOPLANTI ERTELENDİ
İran ile Körfez Arap ülkeleri arasında Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden düzenlenmesi amacıyla Umman’da yapılması planlanan toplantı ertelendi.
Toplantının Suudi Arabistan’ın talebiyle ertelendiği yönündeki bilgiler İran tarafından da gündeme getirilirken, Umman Dışişleri Bakanı Bedir bin Hamad el-Busaidi ertelemenin uzlaşının sağlanması amacıyla gerçekleştirildiğini açıkladı.
Toplantının ertelenmesi, Hürmüz’de geçici bir denizcilik düzenlemesine ilişkin diplomatik girişimlerin henüz sonuç vermediğini gösteriyor. Tahran ise daha önce boğazdan geçiş konusunda kendi kurallarını belirleyeceğini açıklamıştı.
İRAN’DAN HÜRMÜZ’E İLİŞKİN YENİ UYARILAR
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş kurallarına uymayan gemilere yönelik uyarılarını sürdürüyor.
Tahran, boğazdaki deniz trafiğinin güvenliği konusunda kendi belirlediği kuralların dikkate alınmasını isterken, ABD ve bölgedeki diğer ülkeler uluslararası ticari gemilerin serbest geçişinin korunması gerektiğini savunuyor.
Son 48 saatte Hürmüz’ün tamamen açılmasına yönelik yeni bir anlaşma açıklanmadı. Aksine planlanan bölgesel toplantının ertelenmesi, boğazdaki belirsizliğin sürdüğüne işaret etti.
DENİZ GÜVENLİĞİ BASKISI SÜRÜYOR
Hürmüz’deki gerilim devam ederken 13 Eylül’de İran’a ait bir ticari geminin saldırıya uğraması sonucu bir kişinin öldüğü, üç kişinin yaralandığı bildirildi.
Saldırının sorumluluğu henüz kesin olarak belirlenmedi. Olay, son günlerde Hürmüz çevresinde ticari gemilere yönelik artan güvenlik risklerinin yeni bir örneği olarak kayda geçti.
PETROL FİYATI 107 DOLARI AŞTI
Hürmüz ve Babu’l Mendeb’deki gelişmeler petrol piyasalarında yeni yükselişi tetikledi.
Brent petrolün varil fiyatı 14 Eylül’de 107 doların üzerine çıkarken, ABD Batı Teksas türü ham petrolünün varil fiyatı da 102 dolar seviyesini geçti. Reuters, petrol fiyatlarındaki yükselişte Suudi petrol hattının kapanması ve bölgedeki deniz taşımacılığı risklerinin etkili olduğunu bildirdi.
Petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde kalması, savaşın küresel enflasyon ve ulaşım maliyetleri üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı. Avrupa Merkez Bankası yetkilileri de enerji maliyetlerindeki yükselişin enflasyon üzerinde daha kalıcı baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu.
YAPTIRIMLARDA SON 48 SAATTE YENİ BÜYÜK PAKET YOK
ABD’nin İran’a yönelik yaptırım politikası devam ederken, son 48 saatte yeni ve kapsamlı bir yaptırım paketi açıklanmadı.
Washington’ın son önemli adımlarından biri 8 Eylül’de İran havacılık sektörüne yönelik 36 yaptırım kararı olmuştu. Bu kapsamda İran havayolları, Mahan Air bağlantılı şirketler ve İran’ın uçak ile hassas teknoloji tedarikine yardımcı olduğu belirtilen Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Malezya ve Kazakistan’daki bazı aracılar hedef alınmıştı.
ABD’nin İran’ın finansal ve enerji gelirlerini sınırlamaya yönelik mevcut yaptırım politikası ise sürüyor.
TRUMP’TAN SAVAŞIN SÜRESİNE İLİŞKİN YENİ AÇIKLAMA
ABD Başkanı Donald Trump, 13 Eylül’de yaptığı açıklamada savaşın yıl sonuna kadar sona erebileceğini ancak bunun ABD ara seçimlerinden sonrasına kalabileceğini söyledi.
Trump ayrıca İran’la yapılacak bir anlaşmanın ABD açısından uygun koşullar içermesi gerektiğini belirterek, savaş sonrasında İran’da kalıcı bir Amerikan varlığı ve ülkenin petrol kaynaklarından yararlanılması ihtimalini gündeme getirdi.
Bu açıklamaya karşın ABD ile İran arasında son 48 saatte doğrudan yeni bir ateşkes veya kapsamlı barış anlaşması duyurulmadı.
BÖLGESEL ETKİLER DERİNLEŞİYOR
Yemen’de Husilerin Babu’l Mendeb çevresindeki ilerleyişi, Suudi Arabistan’ın petrol altyapısına yönelik saldırılar ve Hürmüz’de ticari gemilere yönelik riskler savaşın etkilerini aynı anda iki kritik deniz güzergâhına taşıdı.
Associated Press, Yemen’de son haftalarda çatışmalar nedeniyle 80 binden fazla kişinin yerinden edildiğini bildirirken, ülkenin yeniden geniş çaplı bir iç savaş sürecine sürüklenebileceği uyarıları yapılıyor.
14 Eylül itibarıyla son 48 saatin en önemli gelişmesi, Hürmüz’deki enerji ve deniz taşımacılığı krizinin Babu’l Mendeb çevresindeki gelişmelerle birleşmesi oldu. Körfez ülkeleri ile İran arasında yapılması planlanan Hürmüz toplantısının ertelenmesi diplomatik süreci zayıflatırken, petrol fiyatlarındaki yükseliş ve alternatif ihracat hatlarının da risk altına girmesi savaşın bölgesel ve küresel ekonomik etkilerini artırıyor.