İran savaşı sürerken Hürmüz’de saldırılar artıyor, Yemen hükümeti Husilere karşı yeni operasyon başlatırken diplomasi arayışları sürüyor.
Petrol akışındaki toparlanmaya rağmen tanker güvenliği ve yüksek taşıma maliyetleri enerji piyasalarında yeni riskleri gündeme getiriyor.
ABD’nin İran’a yönelik yaptırım baskısı genişlerken, Körfez ülkeleri alternatif sevkiyat yollarıyla enerji arzını korumaya çalışıyor.
HÜRMÜZ’DE TİCARET AKIŞI TOPARLANIRKEN SALDIRI RİSKİ ARTIYOR
PolitiKARS’ın haber kaynaklarından derlediği bilgilere göre; Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışı savaşın ilk dönemlerine kıyasla toparlanırken deniz taşımacılığına yönelik saldırılar yeni bir güvenlik sorunu oluşturuyor.
Reuters’ın 5 Ekim tarihli verilerine göre Ortadoğu’dan ham petrol ihracatı Eylül ayının son günlerinde savaş öncesi seviyelerin üzerine çıktı. 1 Ekim itibarıyla günlük ortalama ihracat 18,5 milyon varile ulaşırken, savaş öncesindeki ortalama yaklaşık 18 milyon varil düzeyindeydi. Reuters
Hürmüz üzerinden LNG sevkiyatları da Eylül ayında savaşın başlamasından bu yana en yüksek aylık seviyeye ulaştı. Ancak petrol ve gaz akışındaki toparlanma, deniz taşımacılığı maliyetlerindeki yükseliş ve gemilere yönelik saldırı riskini ortadan kaldırmadı. Reuters
Reuters, Hürmüz ve çevresinde son dönemde en az 7 denizcilik olayının bildirildiğini, 2 Ekim’den itibaren bölgede günlük saldırıların kayda geçtiğini aktardı. Kazimah III adlı tankerin de kimliği belirsiz bir mühimmatın isabet etmesi sonucu yangın yaşadığı bildirildi. Reuters
İRAN HÜRMÜZ İÇİN KOŞULLARINI KORUYOR
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden tamamen açılmasını belirli koşulların yerine getirilmesine bağlıyor. Reuters’ın 4 Ekim tarihli haberine göre İran Meclis Başkanı ve başmüzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, boğazın açılması için Haziran ayında belirlenen 7 koşulun karşılanması gerektiğini açıkladı. Reuters
Tahran, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında boğazın koşulların karşılanması halinde 7 gün içinde yeniden açılabileceği yönünde öneri sunmuştu. Katar üzerinden yürütülen temasların devam ettiği belirtilirken İran, bu görüşmelerin öncelikli olarak deniz güvenliği ve ablukanın kaldırılması üzerinde yoğunlaştığını bildiriyor. Reuters
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise diplomasi seçeneğinin sürdüğünü belirtirken, askeri baskının devam etmesi halinde Tahran’ın karşılık vereceği mesajını yineledi. Iran International | Iran International
YEMEN’DE YENİ ASKERİ OPERASYON BAŞLATILDI
Bölgesel savaşın en önemli yeni gelişmelerinden biri Yemen cephesinde yaşandı.
Suudi Arabistan tarafından desteklenen ve uluslararası alanda tanınan Yemen hükümeti, İran destekli Husilerin kontrolündeki bölgeleri geri almak amacıyla 4 Ekim’de kapsamlı bir askeri operasyon başlattığını açıkladı. Operasyonun özellikle Kızıldeniz kıyısı, Bab el Mendeb çevresi ve Taiz hattına odaklandığı bildirildi. Reuters
Husiler ise daha önce Suudi Arabistan’daki enerji tesislerine yönelik füze ve İHA saldırıları düzenlediklerini açıklamıştı. Suudi Arabistan yönetimi, saldırıların ardından Yemen’deki operasyonlarını artırırken Kızıldeniz ve Bab el Mendeb hattındaki deniz güvenliği de yeniden gündemin merkezine geldi. Reuters
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın oluşturduğu Mekke Savunma Paktı’nın stratejik komitesinin 5 Ekim’de Riyad’da toplanması da Yemen’deki yeni askeri gelişmeyle aynı döneme denk geliyor. Toplantıda bölgesel güvenlik, Yemen’deki çatışmalar ve ittifakın kurumsallaştırılması başlıklarının ele alınması bekleniyor. Reuters
PETROL İHRACATI ARTTI, LOJİSTİK MALİYETLER YÜKSELDİ
Petrol piyasalarında arz tarafında kısmi toparlanma görülüyor. Ortadoğu ham petrol ihracatının bazı günlerde savaş öncesi seviyelerin üzerine çıkması, küresel arz endişelerini sınırladı. Ancak taşıma ve sigorta maliyetleri yükselmeye devam ediyor. Reuters
Reuters’a göre Hürmüz üzerinden petrol akışının günlük 14,2 milyon varile kadar yükselmesi, savaş öncesindeki seviyenin yaklaşık yüzde 80’ine karşılık geliyor. Buna rağmen tanker ücretleri ve sigorta primlerindeki artış, petrolün nihai maliyetini yükseltiyor. Reuters
Suudi Arabistan ise Asya pazarındaki satış fiyatlarını düşürdü. Saudi Aramco, Kasım ayı için Asya'ya yönelik Arab Light petrolünün resmi satış fiyatını varil başına 3 dolar indirerek 2020’den bu yana en düşük seviyelerden birine çekti. Büyük tankerlerin Körfez’den Çin’e günlük taşıma maliyetinin yaklaşık 1,2 milyon dolara çıkması da fiyat kararında etkili oldu. Reuters
G7 ÜLKELERİNDEN 100 MİLYON VARİLLİK REZERV KARARI
Enerji arzındaki belirsizliğe karşı G7 ülkeleri acil durum petrol stoklarından yaklaşık 100 milyon varilin piyasaya sürülmesini kararlaştırdı.
Reuters’a göre karar, artan Ortadoğu ihracatının piyasaya sağladığı ek arzla birlikte petrol fiyatlarındaki yükselişi sınırladı. Brent petrol 5 Ekim itibarıyla yaklaşık 101,59 dolar seviyesine gerilerken ABD Batı Teksas türü ham petrolü 90,12 dolar civarında işlem gördü. Reuters
Buna karşın fiyatların 100 doların üzerinde kalması, savaşın deniz taşımacılığı, rafineri kapasitesi ve sigorta maliyetleri üzerindeki etkisinin sürdüğünü gösteriyor. Reuters
ABD’DEN İRAN’A YENİ YAPTIRIMLAR
Washington’ın İran’a yönelik ekonomik baskısı da genişletiliyor. ABD Hazine Bakanlığı 1 Ekim’de İran’ın otomotiv ve demir yolu sektörleri ile bağlantılı şirketleri ve İran’ın yaptırımları aşmak için kullandığını öne sürdüğü Rusya bağlantılı A7 gölge bankacılık ağına yönelik yaptırımlar açıkladı. Arab News
ABD yönetimi, söz konusu finansal ağın İran’ın petrol gelirleri ve diğer ticari işlemleri için kullanıldığını savunuyor. A7 ağı ise suçlamaları reddederek İran veya terör örgütleriyle çalıştığı iddialarını kabul etmedi. The Kyiv Independent
İran’ın ekonomik baskı altında olduğu bir başka gelişme ise Petrol Bakanı Muhsin Paknejad’ın istifası oldu. İran devlet medyasına dayandırılan haberlere göre Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan yeni petrol bakanını belirledi. NST Online
GAZZE VE LÜBNAN’DA GERİLİM SÜRÜYOR
Ortadoğu’daki genel güvenlik tablosunda Gazze ve Lübnan başlıkları da önemini koruyor.
Reuters’ın 2 Ekim tarihli haberine göre Gazze Şeridi’nde İsrail hava saldırısında en az 5 Filistinli hayatını kaybetti. İsrail ordusu saldırıda Hamas’ın siyasi kanadından bir ismin hedef alındığını açıklarken, saldırının sivil ölümlerle bağlantısı konusunda tarafların açıklamaları farklılık gösterdi. Reuters
Lübnan’da ise İsrail ile Hizbullah arasındaki ateşkes düzenlemesine rağmen güney sınırındaki güvenlik sorunları devam ediyor. İsrail ordusu bölgede güvenlik kuşağı olarak tanımladığı alandaki askeri varlığını sürdürüyor. Reuters
Lübnan ekonomisi açısından Uluslararası Para Fonu da yeni finansman programı için bankacılık reformları, bütçe düzenlemeleri ve borç sürdürülebilirliği konusunda ek adımlar gerektiğini açıkladı. Reuters
BUGÜNÜN ÖNE ÇIKAN GELİŞMELERİ
5 Ekim itibarıyla bölgede önemli yeni gelişmeler bulunuyor. Yemen hükümetinin Husilere karşı yeni askeri operasyon başlatması, Hürmüz ve Bab el Mendeb çevresindeki deniz güvenliği riskini artıran başlıca gelişme olarak öne çıkıyor. Reuters
İran ile ABD arasındaki diplomasi kanalı tamamen kapanmış değil ancak Hürmüz’ün açılması için tarafların koşulları üzerinde henüz anlaşma sağlanmış değil. Petrol ihracatındaki toparlanmaya rağmen tanker saldırıları, yüksek navlun ve sigorta maliyetleri enerji piyasalarındaki baskıyı sürdürüyor. Reuters
Bölgede askeri operasyonlar, yaptırım uygulamaları ve diplomatik temaslar aynı anda devam ederken, Hürmüz ve Bab el Mendeb üzerinden gerçekleşen enerji ve ticaret akışının güvenliği önümüzdeki gelişmelerin temel başlıkları arasında yer alıyor.