İran ile ABD arasındaki savaşta çatışmaların yoğunluğu azalırken, Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli deniz trafiğine açılması için İran ve Umman arasındaki görüşmeler öne çıktı.
Washington’ın İran’a yönelik yeni yaptırım paketini açıklamasının ardından Tahran sert tepki gösterirken, Pakistan’ın arabuluculuk girişimleri ve ABD’nin bölgedeki diplomatik personelini kademeli olarak geri göndermesi dikkat çekti.
Enerji piyasalarında ise Hürmüz’ün yeniden açılabileceği beklentisiyle petrol fiyatları gerilerken, bazı petrol şirketleri İran’ın kara listesine aldığı tankerleri kullanmaktan kaçınmaya başladı.
ABD’DEN İRAN’A GENİŞLETİLMİŞ YAPTIRIM PAKETİ
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 24 Ağustos’ta İran’a yönelik yeni yaptırım paketini açıkladı. Washington, yaklaşık 60 kişi, kuruluş ve gemiyi yaptırım listesine alırken İran’ın füze ve nükleer programları, petrol ticareti, deniz taşımacılığı ve finansal ağlarını hedef aldı.
Yeni düzenlemelerle İran’la ticari faaliyetlerini sürdüren üçüncü ülke ve şirketlere yönelik ikincil yaptırım tehdidi de genişletildi. Kripto para, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı gibi alanlarda İran’la işlem yapan kuruluşların ABD finans sistemine erişimini kaybetme riski artırıldı.
Yaptırım listesinde İran’ın petrol satışlarında kullanılan gölge filo ağı, aracılar ve finansal kuruluşların yanı sıra İran’ın füze ve nükleer tedarik ağlarıyla bağlantılı olduğu belirtilen bazı Çin merkezli şirketler de yer aldı. Ancak ABD, İran petrol ticaretini kolaylaştırdığı öne sürülen bazı önemli Çin finans kuruluşlarını bu aşamada listeye dahil etmedi.
İRAN’DAN YAPTIRIMLARA KARŞILIK MESAJI
Tahran, Washington’ın yeni yaptırımlarını reddetti ve ABD’nin ekonomik baskısına karşılık verileceğini açıkladı.
İran Dışişleri Bakanlığı, yaptırımları uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendirirken, yaptırım politikasına destek veren ülkelerin de sonuçlarla karşılaşabileceği mesajını verdi. Çin yönetimi ise İran’la ekonomik iş birliğinin uluslararası hukuk çerçevesinde yürütüldüğünü belirterek ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıktı.
HÜRMÜZ İÇİN GEÇİCİ KORİDOR GÖRÜŞMESİ
İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’nda geçici bir denizcilik koridoru oluşturulması konusunda görüşmeler yürütüyor.
İki ülkenin dışişleri bakanları 25 Ağustos’ta yaptıkları görüşmede geçici ortak navigasyon koridoru kurulması ve boğazdaki mayınların temizlenmesi için ortak çalışma yapılması konusunda bir çerçeveyi ele aldı.
Umman Dışişleri Bakanı Bedir bin Hamad el-Busaidi, görüşmelerin yapıcı geçtiğini ve güvenli deniz ulaşımını yeniden sağlamak amacıyla geçici koridorun kısa sürede açıklanmasını umduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise görüşmelerde yeni koridorun yanı sıra Hürmüz’ün gelecekteki yönetimi ve mayın temizleme çalışmalarının ele alındığını açıkladı.
TRUMP’TAN MAYIN UYARISI
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’ndaki mayınların temizlendiğini savunarak İran’a yeni mayın döşememe uyarısında bulundu.
Trump, Hürmüz’e yeni mayın yerleştiren İran gemilerinin ABD tarafından imha edileceğini açıkladı. İran ve Umman’ın görüşmelerinde ise boğazdaki mayınların ortak bir çalışma kapsamında temizlenmesi konusu yer aldı.
PAKİSTAN’IN ARABULUCULUK GİRİŞİMİ SÜRÜYOR
Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Munir’in Tahran temaslarında ABD ile İran arasındaki müzakere sürecinin yeniden başlatılması için mesaj alışverişi yapıldığı bildirildi.
Pakistan tarafı görüşmelerde önemli ilerleme sağlandığını açıklarken, İran kaynakları Munir’in Washington’dan gelen mesajları Tahran’a ilettiğini belirtti. İran Parlamentosu Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı Abbas Golroo, görüşmelerin temel amacının durmuş olan siyasi süreci yeniden başlatmak olduğunu söyledi.
İran tarafının yaptırımların hafifletilmesi şartıyla barış görüşmelerine yeniden dönmeye genel olarak hazır olduğu, ancak Hürmüz ve ekonomik yaptırımlar konusunda farklılıkların sürdüğü bildirildi.
PETROL FİYATLARI GERİLEDİ
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik diplomatik girişimler enerji piyasalarında fiyatların gerilemesine neden oldu.
Brent petrol 26 Ağustos’ta yüzde 3’ten fazla düşerek varil başına yaklaşık 86 dolar seviyesine inerken, ABD Batı Teksas türü ham petrolü de 82 dolar civarına geriledi. Reuters, petrol fiyatlarının Hürmüz’de geçici bir koridor oluşturulabileceği beklentileriyle iki haftanın en düşük seviyesine indiğini bildirdi.
İran savaşı öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan küresel petrol ve LNG taşımacılığının yaklaşık beşte biri gerçekleşirken, savaş sonrasında deniz trafiği ciddi ölçüde azaldı. Reuters verilerine göre boğazdan geçen petrol miktarı savaş öncesindeki günlük 20 milyon varilin üzerindeki seviyenin oldukça altında bulunuyor.
TANKER ŞİRKETLERİ İRAN’IN KARA LİSTESİNDEN KAÇINIYOR
İran’ın 24 Ağustos’ta Hürmüz geçiş kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle 45 tankeri kara listeye almasının ardından bazı enerji şirketleri bu gemileri kullanmama kararı aldı.
Reuters’ın kaynaklarına göre en az üç Hint rafinerisi ile küresel bir enerji şirketi, İran’ın listesinde bulunan tankerlerle gemiden gemiye petrol transferi gerçekleştirmekten kaçınmayı planlıyor.
İran, listede bulunan tankerlerin yanı sıra bu gemilerle petrol transferi yapan diğer gemilere de para cezası, alıkoyma ve yüklerine el koyma uygulanabileceğini açıklamıştı.
SUUDİ ARABİSTAN PETROLÜNÜ HÜRMÜZ DIŞINA YÖNLENDİRİYOR
Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco, Eylül ayındaki bazı petrol sevkiyatlarını Hürmüz dışındaki güzergâhlara yönlendirmeye başladı.
Reuters’a göre Aramco, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Fujairah ve Umman’daki Sohar açıklarında gemiden gemiye transfer yöntemini kullanarak Çin’e petrol sevkiyatını artırıyor. Şirketin Ağustos ayında Çin’e en az 4 milyon varil ham petrol sattığı bildirildi.
İngiltere’de enerji düzenleme kurumu Ofgem de İran savaşı kaynaklı enerji maliyetleri nedeniyle Ekim ayından itibaren hane enerji fiyat tavanını yüzde 4 artıracağını açıkladı.
ABD DİPLOMATİK PERSONELİNİ BÖLGEYE GERİ GÖNDERİYOR
Washington yönetiminin, savaşın ilk döneminde bölgeden tahliye edilen bazı diplomatik personeli Ortadoğu’daki temsilciliklerine geri göndermeye başladığı bildirildi.
Reuters’a göre ABD yönetimi bazı diplomatik misyonlardaki personelin kademeli dönüşü için hazırlık yapıyor. Bu adım, bölgedeki güvenlik koşullarının değerlendirilmesi kapsamında gerçekleştiriliyor.
İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı’nda geçici denizcilik koridoru oluşturulmasına ilişkin teknik görüşmeleri sürerken, Washington’ın yeni yaptırımlarının uygulanması ve Pakistan’ın ABD ile İran arasında yeniden siyasi temas kurulmasına yönelik girişimleri devam ediyor.