İran ile ABD arasındaki savaşta son 24 saatte doğrudan askeri çatışmalardan çok yaptırımlar, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ve diplomatik çıkmaz öne çıktı.
Washington’ın Pazartesi günü yeni ve kapsamlı yaptırımları açıklaması beklenirken, İran yönetimi yaptırımların uluslararası hukuka aykırı olduğunu savundu.
Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişler savaş öncesi seviyelerin çok altında kalırken, İran’ın bazı Irak petrol tankerlerine geçiş izni vermesi sınırlı da olsa yeni bir hareketlilik oluşturdu.
YENİ ABD YAPTIRIMLARI PAZARTESİ AÇIKLANACAK
Reuters’ın 22 Ağustos tarihli haberine göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’a yönelik yeni ekonomik yaptırımların ayrıntılarını 24 Ağustos Pazartesi günü açıklayacak.
Washington, söz konusu paketi şimdiye kadarki en ağır yaptırım adımlarından biri olarak tanımlıyor. ABD yönetimi yalnızca İran’ı değil, İran’la ticari ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeleri ve şirketleri de hedef alabilecek ikincil yaptırımlar üzerinde duruyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghaei ise yeni yaptırım tehdidinin diğer devletlerin egemenlik alanına müdahale anlamına geldiğini savundu. Çin ise yaptırımlar yerine diplomatik çözüm çağrısını sürdürüyor.
HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ KRİTİK SEVİYEDE
Savaşın ekonomik etkilerinin en belirgin görüldüğü alanlardan biri Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor.
Reuters’ın Kpler verilerine dayandırdığı bilgilere göre 21 Ağustos Perşembe günü boğazdan yalnızca 4 emtia gemisi geçti. Bu gemilerin arasında büyük ham petrol tankerleri ve LNG tankerleri bulunmadı.
Savaş öncesinde dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz’deki trafik, çatışmaların başlamasından bu yana ciddi ölçüde geriledi. Reuters’a göre boğazdan geçen petrol miktarı savaş öncesindeki günlük 20 milyon varilin üzerindeki seviyeden yaklaşık 8 milyon varile kadar düştü.
IRAK TANKERLERİNE SINIRLI GEÇİŞ İZNİ
İran’ın 22 Ağustos’ta bazı Irak petrol tankerlerinin Hürmüz’den geçmesine izin verdiği bildirildi.
Reuters’ın İran devlet haber ajansı IRNA’ya dayandırdığı habere göre karar, Irak’ın taleplerinin ardından alındı. Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi de İran’ın son günlerde Irak petrolü taşıyan bazı gemilerin geçişini kolaylaştırdığını açıkladı.
Bağdat, Hürmüz’deki aksama nedeniyle petrol ihracat güzergâhlarını çeşitlendirmeye çalışıyor. Irak’ın Türkiye’deki Ceyhan Limanı’nın yanı sıra Suriye’deki Banyas ve Ürdün’deki Akabe üzerinden alternatif ihracat seçeneklerini değerlendirdiği bildirildi.
DİPLOMASİDE YENİ BİR İLERLEME YOK
ABD ile İran arasında kalıcı ateşkes veya savaşın sona erdirilmesine yönelik yeni bir müzakere süreci henüz başlamış değil.
Haziran ayında imzalanan geçici anlaşmanın öngördüğü 60 günlük süre Ağustos ortasında ilerleme sağlanamadan sona erdi. Taraflar anlaşmanın bozulmasından birbirlerini sorumlu tutarken, Hürmüz’ün yeniden açılması ve İran’a yönelik ekonomik yaptırımlar temel anlaşmazlık başlıkları arasında bulunuyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan 22 Ağustos’ta savaşın sona erdirilmesi için diplomatik çözüm çağrısı yaparken, İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Ali Abdollahi ise ABD tehditlerine askeri karşılık verileceğini açıkladı. Böylece İran yönetiminden diplomasi ve askeri misilleme yönünde eş zamanlı mesajlar gelmeye devam etti.
PETROLDE YÜKSELİŞ SÜRÜYOR
Hürmüz’deki taşımacılık sorunları ve ABD’nin yeni yaptırım hazırlığı petrol piyasasındaki arz endişelerini artırıyor.
Brent petrol 21 Ağustos’ta varil başına 94,39 dolardan, ABD Batı Teksas türü ham petrolü (WTI) ise 87,06 dolardan kapandı. Brent haftalık bazda yüzde 6,39, WTI ise yüzde 5,66 yükseldi. Her iki gösterge de Temmuz sonundan bu yana en yüksek seviyelerini gördü.
Reuters’a göre alternatif ihracat güzergâhları, ABD kaya petrolü ve bazı üreticilerin artan sevkiyatları küresel arz üzerindeki baskıyı kısmen sınırlıyor. Ancak Hürmüz’deki düşük trafik nedeniyle enerji piyasalarında belirsizlik devam ediyor.
İRAN’DA EKONOMİK BASKI DERİNLEŞİYOR
ABD yaptırımları ve deniz ablukasının İran ekonomisi üzerindeki etkisi de belirginleşiyor.
Associated Press’in 21 Ağustos tarihli haberine göre İran’da yüksek enflasyon, iş kayıpları ve para birimindeki değer kaybı temel tüketim ürünlerine erişimi zorlaştırıyor. AP’nin aktardığı tahminlerde enflasyonun yaklaşık yüzde 70’e ulaşabileceği, ekonominin ise yüzde 5’ten fazla daralabileceği belirtiliyor.
İran Parlamentosu Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da ülkenin ekonomik durumuna ilişkin değerlendirmesinde, askeri kapasitenin yanı sıra ekonomik faaliyetlerin ve üretimin sürdürülmesinin önemine dikkat çekti.
BÖLGESEL TİCARET BASKI ALTINDA
İran’ın ekonomik izolasyonu bölge ülkelerini de etkiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri, İran’dan geldiği öne sürülen füze saldırılarının ardından İran’la ticaret ve finansal işlemleri askıya almıştı. Tahran ise saldırıyla ilgili suçlamayı reddetti.
Öte yandan NATO üyesi ülkeler Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer güvenliğine yönelik olası katkıları görüşüyor. Ancak NATO, bunun ittifakın resmi bir operasyonu olmadığını ve doğrudan NATO müdahalesi anlamına gelmediğini açıkladı. Fransa ve İngiltere’nin daha geniş bir deniz güvenliği koalisyonu oluşturulması yönünde çalışma yürüttüğü bildirildi.