Antalya Diplomasi Forumu’nda bir araya gelen Güney Asya temsilcileri, bölgede ticaretin ve ekonomik entegrasyonun ancak siyasi güven ve diyalogla güçlenebileceğini vurguladı.
Konuşmacılar, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ise umut verici bir gelişme olarak değerlendirdi.
GÜNEY ASYA’DA GÜVENSİZLİK EN BÜYÜK ENGEL
Forum kapsamında düzenlenen “Güvene Dayalı Ticaret: Güney Asya’da Ekonomik Entegrasyon ve İstikrarın Geleceği” başlıklı oturumda bölgesel ticaret, enerji arzı, bağlantısallık ve ekonomik iş birliği öne çıkan başlıklar oldu.
Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Mohammad Ishaq Dar, Güney Asya’da ciddi bir ticaret potansiyeli bulunduğunu ancak önlerindeki en büyük engelin güvensizlik olduğunu söyledi. Dar, “Bu güvensizlik giderilmeden bağlantısallığı sağlayamayız. Bağlantısallık kurulmadan da iyi niyetin oluşacağını sanmıyorum” diye konuştu.
İRAN’IN ADIMI OLUMLU KARŞILANDI
Dar, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda gemilerin geçişi için şartsız serbest geçiş ilan etmesini çok olumlu bir işaret olarak değerlendirdi. Ateşkes sürecine ilişkin de bilgi veren Dar, önce 6 günlük, ardından 10 günlük ve daha sonra 15 günlük ateşkes dönemlerinin yaşandığını, çözüm için temasların sürdüğünü anlattı.
ABD ile İran arasında 10 ve 11 Nisan’da uzun görüşmeler yapıldığını aktaran Dar, iki ülkenin 27 yıl sonra ilk kez Pakistan’ın da parçası olduğu bir diyalog zeminine yaklaştığını belirtti.
Enerji tedarik zincirinin ağır darbe aldığını, krizin giderek büyüdüğünü ve gelişmekte olan ülkelerin ciddi şekilde zarar gördüğünü ifade eden Dar, enflasyonun hızla yükseldiğini, enerji piyasalarındaki primlerin 5 dolardan 30 dolara kadar çıktığını söyledi.
“DEMİRYOLLARI VE KARA YOLLARI TEK BAŞINA YETMEZ”
Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru’nun iyi işlediğini belirten Dar, bu hattın Afganistan’a genişletilmesi için Çin’i ikna ettiklerini, ayrıca Özbekistan-Afganistan-Pakistan demir yolu bağlantısı girişimini başlattıklarını söyledi. Bu hattın tamamlanması halinde tüm Orta Asya devletlerinin Güney Asya’ya bağlanacağını belirten Dar, “Engeller ancak samimi çabalarla kaldırılabilir. Yalnızca demir yolları ve kara yolları bağlantısallığı geliştirmez. Bizim birbirimizi samimiyetle çağırmamız, diyaloğu içtenlikle yürütmemiz gerekiyor” dedi.
Bölge içi ticaret oranının yalnızca yüzde 5 seviyesinde olduğuna dikkat çeken Dar, bu oranın artmasının ortak refah, daha yüksek gayrisafi yurt içi hasıla ve kişi başına düşen gelir artışı sağlayacağını ifade etti.
SAARC İŞLEMİYORSA ALTERNATİF BULUNMALI
SAARC’ın yıllardır beklenen faydayı sağlayamadığını söyleyen Dar, “Eğer SAARC işlemiyorsa ve bu sadece bir ülke yüzündense, o zaman alternatif yollar bulmamız gerekiyor” dedi. Terörizmin kök nedenleriyle birlikte ortadan kaldırılması gerektiğini vurgulayan Dar, bu durumun ülkelerin refaha ulaşmasına izin vermediğini belirtti.
AFGANİSTAN: TİCARET VE TRANSİT SİYASİ GERGİNLİKLERDEN AYRILMALI
Afganistan Sanayi ve Ticaret Bakan Vekili Nouriddin Azizi ise Afganistan’ın kırk yılı aşkın süredir sorunlarla mücadele ettiğini belirterek, enerji, tüketim kalemleri ve hammadde ihtiyaçlarının büyük ölçüde önceden tedarik edildiğini söyledi. Afganistan’da günlük yaklaşık 10 bin ton LPG, dizel ve benzin kullanıldığını dile getiren Azizi, Orta Asya, Rusya, Belarus, Türkmenistan ve İran üzerinden ihracat, ithalat ve transit geçişlerin olağan şekilde devam ettiğini kaydetti.
Güney Asya’nın yaklaşık 2 milyar insana ev sahipliği yaptığını, bunun dünya nüfusunun dörtte birine karşılık geldiğini vurgulayan Azizi, “Ticareti artırmanın en önemli adımı, güvenlik eksenli bakış açısının kaldırılması, siyasi güvenin tesis edilmesi ve ortak çıkarların kavranmasıdır” dedi.
Azizi, Afganistan ile Pakistan arasında yaklaşık 2,6 milyar dolarlık ticaret hacmi, 3 milyar doları aşan transit taşımacılık olduğunu, toplam hacmin yaklaşık 6 milyar dolara ulaştığını söyledi. Transit ve ticaret meselelerinin siyasi konular, gerilimler ve sorunlardan ayrı tutulması gerektiğini savunduklarını dile getirdi.
BANGLADEŞ: BOĞAZIN AÇIK OLMASI HERKES İÇİN İYİ HABER
Bangladeş Dışişleri Bakanı Khallur Rahman da tünelin ucunda bir ışık görünmeye başladığını ifade ederek, “Bunun son örneği İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişine izin verme kararı oldu. Bu herkes için iyi bir haber” dedi.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın mevcut enerji krizinin toplam boyutunun 1970’lerdeki iki büyük petrol krizini aşacağını söylediğini aktaran Rahman, bu tür krizlerin geçmişte Güney ülkelerinin ekonomilerini derinden sarstığını, 1980’lerin kalkınma açısından kayıp bir on yıla dönüştüğünü anlattı.
Rahman, çözümün kolektif eylem olduğuna dikkat çekerek, “Bunun başka hiçbir yolu yok. Hiçbir ülke bunu tek başına göğüsleyemez” diye konuştu.
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’DAN YOĞUN DİPLOMASİ TRAFİĞİ
Antalya Diplomasi Forumu kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile bir araya geldi. Görüşmede Türkiye ile Suriye ikili ilişkileri, Suriye’deki son durum ve bölgesel konular ele alındı. Erdoğan, Suriye’nin birlik ve beraberliğini güçlendirme, yeniden inşa ve kalkınma konularında kararlı adımlar attığını, Türkiye’nin bu süreçte Suriye’nin yanında olmaya devam edeceğini belirtti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ile de görüştü.
ERDOĞAN: GAZZE’DEKİ SOYKIRIM MEVCUT DÜZENİN ÇÜRÜMESİNİ GÖSTERDİ
Forumun resmi açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, uluslararası sistemin yalnızca siyasi ve askeri dengelerdeki değişimle açıklanamayacak kadar derin bir kırılma yaşadığını belirtti. Erdoğan, “Bugün dünya, güç bunalımıyla birlikte bir istikamet buhranı da yaşamaktadır. Gazze’deki soykırım mevcut düzenin neye izin verdiğini, neyi görmezden geldiğini ve kimi koruduğunu bize çok net bir biçimde göstermiştir” dedi.
Son iki buçuk yılda 73 bin Filistinlinin İsrail saldırılarında hayatını kaybettiğini, yaralı sayısının 172 bini geçtiğini belirten Erdoğan, “Eğer bir sistem küvezdeki masum bebekleri kurşunlardan koruyamıyorsa, sivillerin toplu şekilde hedef alınmasının önüne geçemiyorsa, bu yapısal bir çürüme değil midir?” diye sordu.
Erdoğan, “Dünya beşten büyüktür” şiarıyla 13 yıldır insanlığın gündemine taşıdıkları temsil açığı kapatılmadan ne sistem krizinin çözülebileceğini ne de daha adil bir dünyanın inşa edilebileceğini söyledi.
HÜRMÜZ VE ENERJİ VURGUSU
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hürmüz Geçidi ile ilgili Türkiye’nin tavrının net olduğunu belirterek, “Hürmüz’ün bir yakası İran ise diğer yakası Umman’dır. Körfez ülkelerinin açık denizlere erişim hakkı kısıtlanmamalıdır. Esas olan yerleşik kurallar temelinde seyrüsefer serbestisinin temini ve Hürmüz’ün ticari gemilere açık tutulmasıdır” dedi.
Savaşın, komşu coğrafyalardaki enerji kaynaklarının uluslararası piyasalara ulaştırılmasında alternatif rota arayışlarını hızlandırdığını ifade eden Erdoğan, Türkiye olarak “Kalkınma Yolu” gibi vizyon projeleriyle komşularla iş birliğine açık olduklarını söyledi.
SURİYE CUMHURBAŞKANI ŞARA: “SURİYE İÇİN YENİ BİR TARİH ÇİZİYORUZ”
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara da forumda yaptığı konuşmada, “Bugün biz Suriye için yeni bir tarih çiziyoruz; Suriye’nin çatışmalar için bir posta kutusu olmaktan çıkışının tarihini” dedi.
Bölgenin zor ve istisnai şartlardan geçtiğini ifade eden Şara, Suriye’nin büyük devletler arasında bir köprü olabileceğini belirtti. Şara, “Suriye’nin Amerika Birleşik Devletleri’yle de ideal ilişkileri var; aynı şekilde Rusya Federasyonu’yla, Çin’le, Britanya’yla, Fransa’yla ve Almanya’yla da aynı anda ilişkileri var” dedi.
Golan Tepeleri konusunda ise Şara, herhangi bir devletin işgal altındaki Suriye Golanı üzerinde İsrail lehine tanıma yapmasını reddettiğini bildirdi.
TRUMP’TAN İRAN AÇIKLAMALARI
ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ardından yaptığı açıklamada, İran’ın boğazı bir daha asla kapatmamayı kabul ettiğini öne sürdü. Trump, “Boğaz artık dünyaya karşı bir silah olarak kullanılmayacak” dedi.
Trump ayrıca İran ile pek çok konuda anlaşmaya vardıklarını belirterek, “İran, nükleer silah sahibi olmamayı çok kesin bir şekilde kabul etti. Yer altındaki nükleer maddeleri de bize teslim etmeyi kabul ettiler” ifadelerini kullandı.
Pakistan ve Körfez ülkelerine teşekkür eden Trump, NATO’yu ise “tam bir kağıttan kaplan” olarak nitelendirdi.
İRAN: HÜRMÜZ BOĞAZI AÇILDI
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Lübnan’da varılan ateşkes doğrultusunda, ateşkesin kalan süresi boyunca tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine tamamen izin verildiğini duyurdu. Boğaz, yaklaşık bir buçuk aydır kapalıydı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da yaptığı değerlendirmede, “Bugün yürütülen güçlü diplomasi sayesinde İsrail, ateşkes ilan etmeye zorlandı. Lübnan’da Hizbullah’a ve diğer cephelere yönelik saldırı imkanı kalmamıştır” dedi.
NETANYAHU: 10 GÜNLÜK GEÇİCİ ATEŞKESİ KABUL ETTİM
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Lübnan ile 10 günlük geçici ateşkesi kabul ettiğini açıkladı. Ancak İsrail güçlerinin Lübnan topraklarından geri çekilmeyeceğini belirten Netanyahu, “Oradayız ve hiçbir yere gitmiyoruz” dedi.
Lübnan Başbakanı Nawaf Salam ise Trump’ın ilan ettiği ateşkesi memnuniyetle karşıladığını söyledi.